Από τα γήπεδα στο μέτωπο του 1940: Οι Ελληνες ποδοσφαιριστές που άφησαν την μπάλα για να πολεμήσουν

Η Επέτειος του «ΟΧΙ» μνημονεύει την άρνηση της Ελλάδας να αποδεχθεί τις ιταλικές αξιώσεις που περιλαμβάνονταν στο τελεσίγραφο που επιδόθηκε από τον Ιταλό πρέσβη Εμανουέλε Γκράτσι στον τότε πρωθυπουργό και δικτάτορα Ιωάννη Μεταξά τις πρώτες πρωινές ώρες της 28ης Οκτωβρίου 1940.

Η άρνηση της Ελλάδας να υποκύψει στο ιταλικό τελεσίγραφο και η έναρξη του ελληνοϊταλικού πολέμου σημάδεψαν μια ολόκληρη γενιά ανθρώπων, που αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν την καθημερινότητά τους και να βρεθούν στην πρώτη γραμμή. Ανάμεσά τους βρίσκονταν και δεκάδες ποδοσφαιριστές. Άνθρωποι που μέχρι τότε αγωνίζονταν στα ελληνικά γήπεδα, φορούσαν τις φανέλες του Παναθηναϊκού, του Ολυμπιακού, της ΑΕΚ και του ΠΑΟΚ, γνώριζαν την αποθέωση από τους φιλάθλους και είχαν αφιερώσει τη ζωή τους στο ποδόσφαιρο.

Όταν όμως ξέσπασε ο πόλεμος, οι διαφορές και οι αντιπαλότητες των γηπέδων πέρασαν σε δεύτερη μοίρα. Οι ποδοσφαιριστές άφησαν τις ομάδες τους, φόρεσαν το χακί και βρέθηκαν στα βουνά της Ηπείρου και της Αλβανίας, δίνοντας μια εντελώς διαφορετική μάχη. Κάποιοι κατάφεραν να επιστρέψουν, άλλοι όμως, δεν γύρισαν ποτέ.

Για την ιστορία, να πούμε πως μια ημέρα πριν το «Alors, c’est la guerre» του Μεταξά στον πρεσβευτή της Ιταλίας στην Αθήνα, Γκράτσι, που σήμαινε: «Λοιπόν, έχουμε πόλεμο» και έβαζε την Ελλάδα απέναντι στους φασίστες του Μουσολίνι και μετέπειτα στους ναζί του Χίτλερ, είχαν διεξαχθεί ποδοσφαιρικοί αγώνες. Επειτα όμως, οι ποδοσφαιριστές άφησαν τις ομάδες τους και στάθηκαν στο πλευρό της Ελλάδας.

Μίμης Πιερράκος: Ο επιθετικός του Παναθηναϊκού που σκοτώθηκε γράφοντας ένα γράμμα

Μία από τις πιο συγκλονιστικές ιστορίες του ελληνικού ποδοσφαίρου είναι εκείνη του Μίμη Πιερράκου, του διεθνούς επιθετικού του Παναθηναϊκού που έχασε τη ζωή του στο αλβανικό μέτωπο, στις 18 Νοεμβρίου 1940.

Ο Μίμης Πιερράκος ήταν εκτός από διεθνής ποδοσφαιριστής του Παναθηναϊκού, αλλά και της κυπριακής Ανόρθωσης για μία τριετία, από τους ήρωες που έπεσαν μαχόμενοι τους Ιταλούς εισβολείς το 1940 και ήταν μαζί με τον Γιώργο Βατίκη του ΠΑΟΚ (σκοτώθηκε στις 17/11 και ο Πιερράκος στις 18/11) οι πρώτοι πεσόντες αθλητές στον Ελληνοϊταλικό πόλεμο, ενώ αξίζει να τονίσουμε ότι είχε ζητήσει ο ίδιος να υπηρετήσει στην πρώτη γραμμή.

Το παρατσούκλι του ήταν «Μπρακ» ενώ με τον Παναθηναϊκό κατέκτησε επτά πρωταθλήματα της Ε.Π.Σ. Αθηνών, το Πανελλήνιο πρωτάθλημα ποδοσφαίρου ανδρών 1929-1930 και το Κύπελλο Ελλάδος ποδοσφαίρου ανδρών 1940.

Στις 18 Νοεμβρίου 1940 ο Μίμης Πιερράκος που υπηρετούσε με την ειδικότητα του ασυρματιστή, σκοτώθηκε στην περιοχή της Διποταμιάς, όταν η μονάδα του δέχτηκε πυρά από το πυροβολικό των Ιταλών στο δεξί μέρος του κεφαλιού από μια ιταλική οβίδα και σκοτώθηκε ακαριαία. Ο ίδιος έγραφε γράμμα στον αδερφό του για τη σύλληψη Ιταλού αλεξιπτωτιστή που είχε κάνει την ίδια μέρα

«Αγαπητέ μου αδελφέ Στέφανε,

Σας έστειλα πέντε γράμματα. Δόξα τω Θεώ είμαι καλά.
Στο προηγούμενο γράμμα μου σας έστειλα τη σύστασίς μου, η οποία σήμερα άλλαξε, μην ανησυχείτε όμως διότι και με την παληά θα το λάβω.
Τώρα η σύστασίς μου είναι: Σ’ Σύνταγμα Βαρέως Πυροβολικού, 2α Μοίρα διοικήσεως Τ.Τ. 212
Μη ξεχάσεις Στέφανε να μου στείλεις ένα πουλόβερ, μερικά ξυραφάκια, τσιγάρα και λίγο χαρτζιλίκι για κανένα καφεδάκι όταν μπαίνουμε σε κανένα χωριό και για κονιάκ.
Σήμερα, όπως και κάθε μέρα, μας επισκέφθηκαν εχθρικά αεροπλάνα. Έγινε αερομαχία. Τους ρίξαμε τρία. Το ένα από αντιαεροπορικό πυροβολικό.
Από το ένα αεροπλάνο γλύτωσαν τρεις με αλεξίπτωτο. Τον έναν εξ αυτών τον έπιασα εγώ. Είχε πέσει 5 χιλιόμετρα μακρυά μας. Αν έβλεπε το τρέξιμό μου ο Σίμιτσεκ σίγουρα θα με έβαζε στην εθνική για τα 5.000 μ. Τον έφερα στο Διοικητή. Επήρα το αλεξίπτωτο το οποίο είχε σχισθή από ένα δένδρο και το μοιράσαμε στους άνδρες για μαντηλάκια. Έχω φυλάξει για τη Μαρία. Έπειτα από τα σχετικά συγχαρητήρια κάθησα να σας γράψω με ένα φόβο μήπως αυτά που γράφω δεν εγκριθούν και δεν λάβετε το γράμμα μου, γι’ αυτό περιορίζομαι και δεν σας γράφω νέα του Μετώπου παρά μόνο πως πάμε Υπερ-Υπέροχα.
Αν δεν είχα έλλειψι νέων σας θα νόμιζα πως βρίσκομαι σε εξοχή. Αυτό όμως με κάνει να ανησυχώ και να περιμένω με αγωνία γράμμα σας που να μου λες πως η Μαμά, η Μαρία κι ο Γιάννης είναι τελείως καλά.
Φίλησέ μου τη Μαμά και τη Μαρία, πολλές φορές καθώς και τον Γιάννη, κι εγώ φιλώ εσένα, αδελφέ μου Στέφανε.
Μίμης
Μαμακούλα μου γεια σου. Είμαι πολύ – πολύ καλά, να είσαι ήσυχη, πες το και της Μαρίας και δέξου ακόμα ένα φιλί.
Μίμης
Μαρία μου σε φιλώ και σε παρακαλώ να είσθε τελείως ήσυχοι. Γράψε στη Νίκη, αν σου είνε εύκολο, όχι όμως καλλιγραφικά.
Μίμης».

Η ταφή του πραγματοποιήθηκε στο νεκροταφείο Ζωγράφου, με τα οστά του σκεπασμένα με την ελληνική σημαία και το λάβαρο του Παναθηναϊκού. Στον τάφο του τοποθετήθηκε και χώμα από το γήπεδο της Λεωφόρου Αλεξάνδρας.

Γιώργος Βατίκης: Ο 22χρονος του ΠΑΟΚ που έπεσε πολεμώντας

Σε ηλικία μόλις 22 ετών, ο Γιώργος Βατίκης έμεινε στην ιστορία όχι μόνο γιατί ήταν ο πρώτος Έλληνας αθλητής που έχασε τη ζωή του στο αλβανικό μέτωπο, αλλά γιατί επέδειξε σπουδαίο ηρωισμό. Για τον ήρωα Γιώργο Βατίκη, είχε κάνει αναφορά η ΠΑΕ ΠΑΟΚ, όπου στο κείμενο της, είχε αναφέρει ότι: «Αρκετά χρόνια μετά το τέλος του πολέμου, ο νεαρός αθλητικός συντάκτης Μίμης Παπαναγιώτου που αργότερα έγινε προϊστάμενος του γραφείου Τύπου της Προεδρίας της Δημοκρατίας, έγραψε παραστατικά τις λεπτομέρειες για τους “Τραγικούς Ηρωες” του πολέμου του 1940».

Ο 22χρονος αριστερός μπακ του ΠΑΟΚ Γιώργος Βατίκης. Είχε μόλις αποφοιτήσει από τη Σχολή Εφέδρων της Σύρου και έφυγε απευθείας για το μέτωπο με την κήρυξη του πολέμου. Στις 17 Νοεμβρίου 1940, η μονάδα πυροβολικού 573 ενίσχυσε το 27ο Σύνταγμα Κοζάνης με διοικητή της πυροβολαρχίας τον ανθυπασπιστή Γιώργο Βατίκη. Για πολλές ημέρες δόθηκε σκληρή μάχη για την κατάληψη του υψώματος 1878, κομβικό για τον έλεγχο της Κορυτσάς. Το απόγευμα της ίδιας μέρας, ο νεαρός ανθυπασπιστής κατέστρεψε δύο θέσεις άμυνας των Ιταλών στήνοντας στην κορυφή του υψώματος το πυροβόλο του.

Ο ανθυπολοχαγός Κωνσταντίνος Κολόμβας βρήκε τον Βατίκη νεκρό πάνω στο πυροβόλο, όπου είχε μείνει τελευταίος να σφυροκοπά τους Ιταλούς, με γαζωμένο στήθος. Η θυσία του Βατίκη, είχε ανοίξει τον δρόμο προς την Κορυτσά. Μετά το τέλος του πολέμου, ο Βατίκης πήρε μετά θάνατον τον βαθμό του ανθυπολοχαγού και του απονεμήθηκε το Αργυρούν Αριστείο Ανδρείας όπως και το Δίπλωμα Ευγνωμοσύνης της Πατρίδας.

Ο ΠΑΟΚ έχασε έναν ποδοσφαιριστή που βρισκόταν ακόμη στην αρχή της ζωής του, αλλά το όνομά του έμεινε συνδεδεμένο με την ιστορία του συλλόγου και το έπος του 1940.

Νίκος Σωτηριάδης: Ο δεύτερος ποδοσφαιριστής του ΠΑΟΚ που δεν επέστρεψε

Ο Νίκος Σωτηριάδης, υπήρξε ο πρώτος ποδοσφαιριστής του ΠΑΟΚ που φόρεσε τη φανέλα της Εθνικής Ελλάδας και ο μοναδικός που αγωνίστηκε σʼ αυτήν προπολεμικά. Λίγα χρόνια αργότερα, πέρασε (μαζί και με άλλους συμπαίκτες του στον ΠΑΟΚ) στο Πάνθεον της ιστορίας, πέφτοντας υπέρ Πατρίδας στα βουνά της Αλβανίας.

Στις 28 Ιανουαρίου 1941, πολεμώντας με το βαθμό του λοχία στο 50ο Σύνταγμα Πεζικού στον ελληνοϊταλικό πόλεμο, ξεχύθηκε μαζί με άλλους στρατιώτες έξω από το χαράκωμα στο ύψωμα της Τσέροβας, στην Κλεισούρα, προσπαθώντας να κυριέψει το πολυβολείο των Ιταλών. Μία ριπή όμως, τον γάζωσε στο στήθος. Ήταν 33 ετών.

Ο πρώτος διεθνής ποδοσφαιριστής του #PAOK Νίκος Σωτηριάδης / PAOK first international player Nikos Sotiriadis https://t.co/ubsaWvqrMn

— PAOK FC (@PAOK_FC) April 20, 2016

Παναθηναϊκός και Ολυμπιακός στην ίδια πλευρά: Η ιστορία του Γραμματικόπουλου

Ο πόλεμος του 1940 δημιούργησε και εικόνες που δύσκολα θα μπορούσε κανείς να φανταστεί στα ποδοσφαιρικά γήπεδα εκείνης της εποχής. Μία από αυτές ήταν η παρουσία ποδοσφαιριστών του Παναθηναϊκού και του Ολυμπιακού στην ίδια πλευρά του μετώπου.

Ο Αχιλλέας Γραμματικόπουλος, ένας από τους σημαντικότερους τερματοφύλακες στην ιστορία του Ολυμπιακού, ήταν μεταξύ των ποδοσφαιριστών που επιστρατεύτηκαν και συμμετείχαν στον ελληνοϊταλικό πόλεμο. Στο μέτωπο βρέθηκε μαζί με τον Μίμη Πιερράκο του Παναθηναϊκού.

Δύο άνθρωποι που μέχρι τότε εκπροσωπούσαν αντίπαλες ομάδες, με διαφορετικά χρώματα και διαφορετικούς φιλάθλους, κλήθηκαν να υπηρετήσουν τον ίδιο σκοπό. Ο Γραμματικόπουλος κατάφερε να επιβιώσει από τον πόλεμο, σε αντίθεση με τον Πιερράκο, ο οποίος σκοτώθηκε τον Νοέμβριο του 1940. Σύμφωνα με ιστορικές καταγραφές, ανάμεσα στους «ερυθρόλευκους» που συμμετείχαν στον πόλεμο ήταν ο Γιάννης Βάζος, οι Λεωνίδας και Στέλιος Ανδριανόπουλος, ο Θεολόγος Συμεωνίδης, καθώς και άλλοι ποδοσφαιριστές του συλλόγου.

Οι 34 αθλητές της ΑΕΚ που βρέθηκαν στην πρώτη γραμμή

Ιδιαίτερη είναι και η ιστορία της ΑΕΚ, η οποία λίγο πριν από την έναρξη του πολέμου βρισκόταν στην κορυφή του ελληνικού ποδοσφαίρου. Η Ένωση είχε κατακτήσει το νταμπλ του 1939 και το πρωτάθλημα του 1940, διαθέτοντας μία από τις ισχυρότερες ομάδες της εποχής.

Ωστόσο, η έναρξη του Β' Παγκοσμίου Πολέμου διέκοψε απότομα την πορεία εκείνης της σπουδαίας ποδοσφαιρικής γενιάς. Συνολικά, 34 αθλητές της βρέθηκαν στην πρώτη γραμμή του Μετώπου στο Τεπελένι, ανάμεσα τους οι Παπαδόπουλος, Δαϊσπάγκος, Τζαννετής, Σέλτζικας, Ρίμπας, Παυλής, Σκλαβούνος, Κουτσουλιέρης Τσιραλίδης, Σπυρίδης. Σε επιστολή που είχε στείλει ο Θ. Σπυρίδης στον Σύλλογο της ΑΕΚ είχε γράψει:

«Οι Ιταλοί σαν ποντίκια έχουν τρυπώσει στο Τεπελένι και φοβούνται να ξεμυτίσουν γιατί τους περιμένει η γάτα! Εμείς!». Οι ποδοσφαιριστές που είχαν πανηγυρίσει τίτλους και διακρίσεις βρέθηκαν αντιμέτωποι με μια πραγματικότητα που δεν είχε καμία σχέση με τον αθλητισμό.

Ο πόλεμος και η Κατοχή σημάδεψαν βαθιά τον σύλλογο, ο οποίος έχασε και τον ποδοσφαιριστή του Σπύρο Κοντούλη, που σκοτώθηκε από γερμανικά πυρά στην Αθήνα κατά την περίοδο της Κατοχής. Ο Κοντούλης, χωρίς δεύτερη σκέψη, μετέβη στο αλβανικό Μέτωπο, όπου πολέμησε γενναία. Τραυματίστηκε δυσβάσταχτα στο πόδι, όμως κατόρθωσε να παραμείνει ζωντανός.

Η περίπτωση του Κοντούλη δεν συνδέεται με τις μάχες του ελληνοϊταλικού πολέμου, αλλά αποτελεί ακόμη μία τραγική σελίδα της ιστορίας της ΑΕΚ στα χρόνια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου.

Οταν το ποδόσφαιρο πέρασε σε δεύτερη μοίρα

Ο ποδοσφαιριστής Αναστάσιος Μάνος, δεκανέας του 34ου Σ.Π., έπεσε στη Χόρμοβα Τεπελενίου την 4-1-1941. Τα τελευταία του λόγια ήταν «πεθαίνω για την πατρίδα!» Ο Γεώργιος Βήχος τραυματίας κι αυτός, βρέθηκε στο πλευρό του Μάνου και τον παρηγορούσε, αλλά ξεψύχησε αργότερα με το χαμόγελο στα χείλη. Ο ποδοσφαιριστής του Παναιγιαλείου Φώτιος Σκλήρης από το Αίγιο, της 79ης Μονάδας, έπεσε ηρωικά μαχόμενος στη Χειμάρρα στις 26-12-1940.

Ο αμυντικός του Ολυμπιακού Βόλου Κυριάκος Μαυρανεζούλης, 24 ετών, του 2ου Σ.Π. έπεσε ηρωικά μαχόμενος στο πεδίο της μάχης στην Πάγκρισα στις 20-12-1940. Στο πεδίο της μάχης έπεσε και ο αμυντικός ποδοσφαιριστής του Παναθηναϊκού Γεώργιος Αλεξανδρής, του 8ου Σ.Π. όταν τον διαμέλισε βλήμα όλμου στο Τεπελένι στις 27-12-1940.

Ο τερματοφύλακας του Εθνικού Πειραιώς Μακράκης, τραυματίσθηκε σοβαρά χάνοντας και τα δύο του χέρια, είχε πεί με υπερηφάνεια: «Μπορεί να μην ξαναπιάσω την μπάλα με τα χέρια αλλά είμαι υπερήφανος για τη θυσία μου στην πατρίδα».

Στην πρώτη γραμμή του Μετώπου βρίσκονται και οι ποδοσφαιριστές του Παναθηναϊκού Αντώνης Μηγιάκης, Σπύρος, Υποφάντης, Κρητικός, Μπαλτάσης, Στρουμπούλης, Σβολόπουλος, Καμπέρος, Σύρκος, Δότσικας, Δημόπουλος… Ο ποδοσφαιριστής του Παναθηναϊκού Βασ. Στρουμπούλης έγραψε σε επιστολή του στην Αθήνα: «Πιάνουμε πολλούς αιχμάλωτους Ιταλούς και όλο ζητάνε "μαντζαρία"».

Ο σέντερ μπάκ του Παναθηναϊκού Βασ. Καμπέρος σε επιστολή που είχε γράψει στο Σύλλογο του, τόνιζε «θα επιστρέψουμε μόλις κατατροπώσουμε τους Ιταλούς. Νόμιζαν ότι θα αντιμετώπιζαν την Ελλάδα στο ποδόσφαιρο και θα εξασφάλιζαν εύκολη και άνετη νίκη. Όμως τους δώσαμε ένα καλό μάθημα και θα το θυμούνται για πάντα. Ο τερματοφύλακας του Αθηναϊκού Ρουσόπουλος, έγραψε σε συναθλητές του στην Αθήνα « εσείς να γυμνάζεστε καθημερινά χωρίς να ανησυχείτε, εμείς εδώ φυλάσσουμε Θερμοπύλες…»