Από τους Αενικάενγκ στο Παγκόσμιο Κύπελλο: Η ρίζα της αγάπης μεταξύ Μεξικανών και Κορεατών

Στην Πόλη του Μεξικού, τη Γουαδαλαχάρα και το Μοντερέι ζουν σήμερα πάνω από 10.000 άνθρωποι κορεατικής καταγωγής. Η συντριπτική τους πλειοψηφία απαντά πως η Κορέα είναι ξεχασμένη κάπου μέσα τους, αλλά καταγεγραμμένη στο DNA. Εμπλουτισμένη όμως με το αίμα των Μάγιας. Δεν αρνούνται τις ριζες τους, ίσα ίσα, αλλά εκτός του ότι η ζωή τους βρίσκεται στο Μεξικό, μεξικανικές είναι και οι συνήθειες τους. Τρώνε καυτερά και λιγότερο σούσι. Την… πέφτουν για σιέστα, δεν πάνε για πινγκ πονγκ και η αγαπημένης τους γιορτή είναι του Αγίου Θανάτου και μετά το Τσουσέοκ.

Τις τελευταίες ήμερες όμως στο Μεξικό δεν βρίσκονται μόνο οι 10-13.000 μόνιμοι Κορεάτες. Υπάρχουν πολλοί περισσότεροι, καθώς η εθνική ομάδα της Νότιας Κορέας συμμετέχει στο Παγκόσμιο Κύπελλο και επιπλέον, βρίσκεται στον ίδιο όμιλο με το Μεξικό, που εκτός των άλλων, συνδιοργανώνει το Μουντιάλ μαζί με τις ΗΠΑ και τον Καναδά. Μάλιστα, προ ωρών οι δύο τους συναντήθηκαν και οι γηπεδούχοι επικράτησαν με 1-0. Το χάρηκαν οι Μεξικανοί, την ίδια ώρα που οι Κορεάτες ήθελαν τη νίκη και θα στεναχωριόντουσαν σφόδρα αν έχασαν από οποιονδήποτε άλλον. Αλλά από τους Μεξικανούς… χαλάλι τους.

Μια αύρα αδελφικής αγάπης πήγαζε στις κερκίδες του «Estadio Guadalajara». Και δεν ήταν η πρώτη φορά που συνέβη κάτι τέτοιο. Οπότε συναντιούνται Μεξικανοι και Κορεάτες η φιλία τους αναζωπυρώνει και η πηγή της βρίσκεται στις αρχές του 20ου αιώνα.

Η ξεχασμένη ιστορία

Το 1904, οι διεθνείς ανταγωνισμοί και οι οικονομικές ανάγκες δημιούργησαν τις συνθήκες για μια απρόσμενη μετακίνηση πληθυσμών. Η Κορέα βρισκόταν ολοένα και περισσότερο υπό την επιρροή της Ιαπωνίας, ενώ στο Μεξικό, στα τελευταία χρόνια της δικτατορίας του Πορφίριο Ντίας, η χερσόνησος του Γιουκατάν αντιμετώπιζε έλλειψη εργατικών χεριών. Η παγκόσμια ζήτηση για το χενεκέν, ένα είδος αγαύης που χρησιμοποιούνταν για την κατασκευή σχοινιών, είχε εκτοξευθεί.

Μια ιαπωνική εταιρεία, σε συνεργασία με Βρετανό στρατολόγο εργατών, προσέλκυσε Κορεάτες με παραπλανητικές υποσχέσεις. Αγγελίες στον κορεατικό Τύπο παρουσίαζαν το Γιουκατάν ως γη ευκαιριών, προσφέροντας δωρεάν μεταφορά, στέγαση, πρόσβαση σε γη, εκπαίδευση για τα παιδιά, υγειονομική περίθαλψη και εγγυημένη επιστροφή στην πατρίδα.

Η πραγματικότητα, όμως, αποδείχθηκε πολύ διαφορετική.

Το ψέμα, η υποδούλωση και η φιλία με τους Μάγιας

Στις 4 Μαΐου 1905, περισσότεροι από 1.000 Κορεάτες αποβιβάστηκαν στο λιμάνι Σαλίνα Κρους της Οαχάκα, έπειτα από ένα μακρύ ταξίδι στον Ειρηνικό με το πλοίο SS Ilford. Είχαν εγκαταλείψει μια φτωχή και ασταθή Κορέα, αναζητώντας μια καλύτερη ζωή.

Αντί γι’ αυτό, πουλήθηκαν ως συμβασιούχοι εργάτες στους ιδιοκτήτες φυτειών χενεκέν στο Γιουκατάν. Οι υποσχέσεις για πενταετές συμβόλαιο με αξιοπρεπείς συνθήκες μετατράπηκαν σε μια εξαντλητική καθημερινότητα. Έγιναν σκλάβοι! Δούλευαν ατελείωτες ώρες κάτω από ακραίες συνθήκες, συλλέγοντας το αποκαλούμενο «πράσινο χρυσάφι», χωρίς κανένα από τα προνόμια που τους είχαν υποσχεθεί γι' αυτούς και τις οικογένειές τους. Εργάζονταν ώρες ατελείωτες δίπλα στους αυτόχθονες Μάγια, οι οποίοι υφίσταντο τις ίδιες απάνθρωπες συνθήκες για χρόνια.

Με τον καιρό, οι Κορεάτες υιοθέτησαν στοιχεία της ζωής των Μάγια. Κάποιοι έμαθαν πρώτα τη γλώσσα των Μάγια και μετά τα ισπανικά, ενώ οι γάμοι μεταξύ Κορεατών και Μάγια έγιναν συνηθισμένο φαινόμενο. Μέσα από αυτές τις ενώσεις γεννήθηκε μια μοναδική πολιτισμική ταυτότητα, στην οποία οι παραδόσεις των Μάγια, οι καθολικές γιορτές και τα τοπικά έθιμα συνυπήρχαν με τις κορεατικές ρίζες, οι οποίες σταδιακά άρχισαν να ξεθωριάζουν.
Όταν το 1910 τα συμβόλαια των εργατών έληξαν, η Κορέα είχε ήδη προσαρτηθεί επισήμως από την Ιαπωνία και η Μεξικανική Επανάσταση είχε ξεσπάσει. Δεν υπήρχε πλέον πατρίδα στην οποία να επιστρέψουν. Πολλοί παρέμειναν στο Γιουκατάν, ενώ άλλοι αναζήτησαν εργασία σε άλλες περιοχές του Μεξικού. Κάποιοι λίγοι έφθασαν μέχρι την Κούβα.

Η θαμμένη ταυτότητα των Αενικάενγκ

Οι απόγονοι των πρώτων αυτών μεταναστών υιοθέτησαν τον όρο «Αενικάενγκ», που προέρχεται από την κορεατική προφορά της λέξης «χενεκέν». Η ονομασία αυτή συμπυκνώνει τόσο τις δυσκολίες όσο και την κληρονομιά των προγόνων τους.

Για δεκαετίες, η ιστορία αυτή παρέμεινε σχεδόν ξεχασμένη. Μόλις τη δεκαετία του 1970 Νοτιοκορεάτες ερευνητές, διπλωμάτες και δημοσιογράφοι άρχισαν να επισκέπτονται το Γιουκατάν, αναζητώντας τους απογόνους των επιβατών του SS Ilford. Το 2005, στα 100 χρόνια από την άφιξη των πρώτων μεταναστών, ανεγέρθηκε μνημείο με τα ονόματα των εργατών του 1905. Δύο χρόνια αργότερα, ιδρύθηκε το Μουσείο Κορεατικής Μετανάστευσης στο Γιουκατάν, με τη στήριξη των κυβερνήσεων του Μεξικού και της Νότιας Κορέας.

Τα τελευταία χρόνια, γίνονται προσπάθειες επανασύνδεσης με αυτή τη χαμένη κληρονομιά. Οργανώσεις όπως η Κορεατομεξικανική Ένωση οργανώνουν μαθήματα γλώσσας, γενεαλογικές έρευνες και ταξίδια στη Νότια Κορέα. Νεότεροι απόγονοι των Αενικάενγκ έχουν ταξιδέψει στη Σεούλ, είτε για εργασία είτε για να γνωρίσουν τον πολιτισμό που άφησαν πίσω οι πρόγονοί τους.