Ένας επιστήμονας κάτω απ' τα γκολπόστ: Ο τερματοφύλακας με το... μεταπτυχιακό στα πέναλτι που πάει Μουντιάλ
Μπορούν να συνδυαστούν οι σπουδές με τον επαγγελματικό αθλητισμό; Ο Ματ Φρις, μισός αθλητής, μισός αναλυτής, αλλά... ολόκληρος τερματοφύλακας, έχει τις απαντήσεις.
Μην χάνεις είδηση. Βάλε το στην Google
Ο Ματ Φρις ήταν περίπου δέκα ετών όταν αποφάσισε πως έπρεπε να μάθει να... πετάει. Όχι με τον τρόπο που πετάνε τα παιδιά μέσα στη φαντασία τους, αλλά με τον τρόπο που το κάνουν οι τερματοφύλακες. Με το σώμα τεντωμένο, τα χέρια μπροστά, τα πόδια στον αέρα και το βλέμμα καρφωμένο σε μια μπάλα που πολλές φορές δεν υπήρχε καν. Υπήρχε, όμως, στο μυαλό του, εκεί όπου είχε ριζωθεί βαριά η ιδέα της επαγγελματικής καριέρας.
Στη περιοχή όπου μεγάλωνε, στο Γουέιν της Πενσυλβάνια των ΗΠΑ, υπήρχε ένα άλλο παιδί που θεωρούνταν καλύτερος τερματοφύλακας. Μπορούσε να βουτάει εντυπωσιακά, να σηκώνεται αμέσως από το έδαφος, να μοιάζει σαν να γεννήθηκε έτοιμος τερματοφύλακας. Ο Φρις το έβλεπε και δεν το άντεχε, όχι από ζήλια, αλλά από εκείνο το πείσμα που σε κάνει να κλείνεις την πόρτα του δωματίου σου και να αρχίζεις μόνος σου προπόνηση για να ξεπεράσεις, πρώτα τον εαυτό σου και τα «εμπόδια» του μυαλού σου και στη συνέχεια τον όποιο ανταγωνισμό.
Έτσι, άρχισε να εκτινάσσεται ξανά και ξανά πάνω στο παιδικό του κρεβάτι, μιας και στην αρχή έπεφτε περίεργα στο γήπεδο και πονούσε. Όπως έχει αναφέρει και ο ίδιος, το ξύλινο πλαίσιο του κρεβατιού τον βοήθησε να μάθει να πέφτει με τον σωστό τρόπο. Αν δεν σήκωνε αρκετά ψηλά τα πόδια του, θα χτυπούσε τις κνήμες του. Αν δεν άπλωνε σωστά τα χέρια, δεν θα «έπιανε» ποτέ την αόρατη μπάλα. Κάπου ανάμεσα στις παιδικές βουτιές, στις λάσπες της αυλής και στα εκατοντάδες σουτ που του έκανε ο αδερφός του κάθε βράδυ, άρχισε να σχηματίζεται ένας τερματοφύλακας.
Χρόνια αργότερα, ο ίδιος θα αστειευόταν πως ίσως γι’ αυτό έσπασε το κρεβάτι του. Η αλήθεια είναι πως εκείνο το κρεβάτι υπήρξε η πρώτη εστία που έπρεπε να φυλάει.
Η διαδρομή του Φρις από την... ανυπαρξία ως το Μουντιάλ
Σήμερα, στα 27 του χρόνια πλέον, ο Φρις δεν πέφτει πια πάνω σε στρώματα. Ετοιμάζεται για πολύ μεγαλύτερη σκηνή. Μέσα σε μόλις 17 μήνες πέρασε από την κατάσταση του σχεδόν άγνωστου προσώπου, σε έναν τερματοφύλακα που διεκδικεί στα ίσα τη θέση του βασικού από τον Ματ Τέρνερ ενόψει Μουντιάλ στην εθνική των ΗΠΑ. Η απόφαση ανήκει στον Μαουρίσιο Ποτετσίνο.
Η διαδρομή του, όμως, δεν είναι σαν αυτές που έχουμε συνηθίσει. Ο Ματ Φρις ξεχωρίζει από τους περισσότερους επαγγελματίες, μιας κι έχει δώσει βάση και σε άλλες πτυχές της προσωπικότητάς του. Ο Αμερικανός γκολκίπερ είναι παράλληλα κι απόφοιτος του Χάρβαρντ. Σπούδασε οικονομικά, έπαιξε στο κολεγιακό πρωτάθλημα, υπέγραψε το 2018 στη Φιλαδέλφεια Γιούνιον και αργότερα πήρε το πτυχίο του, όταν η πανδημία άνοιξε τον δρόμο των διαδικτυακών μαθημάτων που διευκόλυναν κάπως τη κατάσταση με την καθημερινότητά του. Στο μεταξύ, είχε ήδη αρχίσει να «χτίζει» τη δική του πορεία στο επαγγελματικό ποδόσφαιρο.
Το Χάρβαρντ, βέβαια, δεν μπήκε τυχαία στη ζωή του. Στην οικογένεια Φρις, η γνώση μοιάζει «προαπαιτούμενο» και σχεδόν... κληροδότημα. Οι παππούδες του από την πλευρά του πατέρα του, Ερνστ και Ελίζαμπεθ Φρις, ήταν Γερμανοί επιστήμονες που μετανάστευσαν στις Ηνωμένες Πολιτείες μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και εργάστηκαν στον τομέα της υγείας. Ο Ερνστ υπήρξε διακεκριμένος μοριακός βιολόγος, με σημαντική δουλειά πάνω στις μεταλλάξεις του DNA, στη σχέση χημικών ουσιών με τον καρκίνο και σε ασθένειες όπως το Πάρκινσον και το Αλτσχάιμερ. Η θεία του, Κάθριν Φρις, έγινε αστροφυσικός, καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο του Τέξας και ειδικός στη σκοτεινή ύλη. Από εκείνους τους ανθρώπους που... προσπαθούν να καταλάβουν από τι είναι φτιαγμένο το σύμπαν. Ο πατέρας του, δρ. Άντριου Φρις, ήταν νευροχειρουργός, απόφοιτος του Χάρβαρντ και της Ιατρικής του Σχολής, με διδακτορικό στη νευροβιολογία από το MIT. Θεωρήθηκε πρωτοπόρος στη γονιδιακή θεραπεία, πριν φύγει από τη ζωή το 2021, σε ηλικία 61 ετών, από νεφρική ανεπάρκεια.
Μέσα σε ένα τέτοιο οικογενειακό περιβάλλον, η φράση «θέλω να γίνω επαγγελματίας ποδοσφαιριστής» δεν ακουγόταν ακριβώς σαν φυσική εξέλιξη των πραγμάτων. Περισσότερο σαν παρέκκλιση από την οικογενειακή παράδοση. Ο πατέρας του δεν γνώριζε τον κόσμο του αθλητισμού και φοβόταν πως ο γιος του μπορεί να χαθεί σε αυτόν. Άλλοι συγγενείς ήταν ακόμη πιο επιφυλακτικοί. Υπήρχε μάλιστα η αίσθηση πως ο Ματ δεν θα τα κατάφερνε και θα έπρεπε να... ψάχνει για επαγγελματική αποκατάσταση χωρίς κάποια ειδίκευση.
Δεν συνέβη αυτό. Όπως μοιραία πολλές φορές μας έχει αποδείξει η ιστορία, ο Φρις βρήκε τον δικό του δρόμο, χωρίς να αποκόψει όσα κουβαλούσε από το σπίτι του. Αντίθετα, τα πήρε μαζί του κάτω από τα γκολπόστ.
Η εργασία στο Χάρβαρντ πάνω στις εκτελέσεις πέναλτι κι η οπτική γύρω από τη θέση του γκολκίπερ
Στο Χάρβαρντ έγραψε μια μεγάλη ερευνητική εργασία για τα πέναλτι. Ήθελε να αποδείξει ότι η θέση του τερματοφύλακα δεν περιορίζεται στα δυνατά χέρια ή στα καλά αντανακλαστικά. Ο ιδανικός τερματοφύλακας ξεχωρίζει κυρίως από τον τρόπο με τον οποίο σκέφτεται. Ο ίδιος δεν βλέπει τον τερματοφύλακα ως έναν απλό «shot-stopper». Για εκείνον, η θέση ξεκινά πολύ πριν από το σουτ του επιθετικού. Από τη σωστή τοποθέτηση, την επικοινωνία, την ανάγνωση της φάσης, την πρόβλεψη του κινδύνου.
Η εστία, στα μάτια του, χωρίζεται σε πολλά κομμάτια, αυτά του χώρου, του χρόνου, των γωνιών και των άμεσων αποφάσεων. Πού πρέπει να σταθεί ένας γκολκίπερ; Πόσο χώρο μπορεί να καλύψει; Από πού θα έρθει η μπάλα και πόσο μπορεί να προβλεφθεί η απειλή; Πώς μπορεί να μικρύνει το τέρμα για τον αντίπαλο πριν καν εκείνος εκτελέσει;
Εκεί μπαίνει το οικογενειακό υπόβαθρο. Η Κάθριν Φρις, η θεία του, το περιγράφει ως την ικανότητα να βλέπεις πράγματα που οι άλλοι δεν βλέπουν. Στην επιστήμη, λέει, δεν αρκεί να ξέρεις εξισώσεις. Πρέπει να μπορείς να αντιληφθείς το πρόβλημα, να ενώσεις στοιχεία, να φανταστείς τι θα συμβεί αν βάλεις το Α δίπλα στο Β. Κάπως έτσι λειτουργεί και ένας καλός τερματοφύλακας, δεν αρκεί να αντιδράει απλώς, είναι ένα σύνθετο πρόβλημα που πρέπει να λύσει.
Ο Φρις γνωρίζει πως η θέση του τερματοφύλακα είναι πολύ σκληρή, η πιο σκληρή θέση στο ποδόσφαιρο. Ένας τερματοφύλακας μπορεί να συμμετέχει διαρκώς στο παιχνίδι, όμως στο τέλος μπορεί να κριθεί (κυρίως αρνητικά) από μία, δύο ή τρεις άτυχες στιγμές. Από εκείνες τις φάσεις όπου είτε γράφεις το όνομά σου με «χρυσά γράμματα», είτε μένεις να κοιτάς την μπάλα στα δίχτυα. Αυτή είναι η μοίρα της θέσης. Μερικές φορές είσαι «hero», μερικές φορές είσαι «zero». Γι’ αυτό προσπαθεί να είναι απόλυτα συγκεντρωμένος και «παρών» στη φάση όταν έρθει η ώρα. Πώς το κάνει αυτό; Μελετά βίντεο, περιορίζει τη χρήση του κινητού για να μην αποσπάται, αποφεύγει όσο μπορεί τα social media, έχει «χτίσει» μια καλή και ισορροπημένη διατροφή, κάνει διαλογισμό, προσπαθεί να «εκθέτεται» στο πρωινό φως. Μια καθημερινότητα σχεδόν ήσυχη, φτιαγμένη για να μπορεί να αντιπαραβάλλεται στην ένταση των αγώνων.
Το ποδόσφαιρο παίζεται και με το μυαλό και με το σώμα
Καλά όλα αυτά, ωραία η θεωρία, αλλά το πιο σημαντικό είναι η πράξη. Γι' αυτό πέρα από το μυαλό πρέπει να συνδυάζεται και το σώμα. Ο ίδιος αναγνωρίζει πως γεννήθηκε με φυσική αθλητικότητα. Από την πλευρά της μητέρας του, ο παππούς του, Τζακ Γκίρι, υπήρξε πιλότος της Πολεμικής Αεροπορίας και επαγγελματίας παίκτης αμερικανικού ποδοσφαίρου. Ο Φρις φορά το Νο. 49 στη Νιου Γιορκ Σίτι προς τιμήν του. Μόνο που το χάρισμα, όπως το βλέπει ο ίδιος, δεν αρκεί. Πρέπει να το απελευθερώσεις. Να μπεις στη ροή της φάσης, να αφήσεις το σώμα να αντιδράσει ενστικτωδώς, χωρίς να το «βαραίνει» η σκέψη, χωρίς να τα έχεις όλα υπό έλεγχο.
Το καλοκαίρι του 2025, στο Gold Cup στο οποίο συμμετείχε με τη φανέλα της εθνικής του ομάδας, έδειξε τι σημαίνει να τα συνδυάζεις όλα αυτά. Στον προημιτελικό με την Κόστα Ρίκα, το ματς πήγε στα πέναλτι και για τον Φρις δεν ήταν μια διαδικασία όπου εναπόκειται κυρίως στη τύχη. Εκεί όπου οι περισσότεροι θεωρούν ότι «ο τερματοφύλακας έχει διαίσθηση κι απλά επιλέγει γωνία», ο Φρις βλέπει μοτίβα, πιθανότητες, γλώσσα σώματος, κινήσεις. Απέκρουσε τρεις εκτελέσεις και οι ΗΠΑ προκρίθηκαν με 4-3 στη διαδικασία. Εκείνη ήταν η βραδιά που συστήθηκε πραγματικά στο ευρύ κοινό, μιας και έγινε γνωστός ως ο τερματοφύλακας του Χάρβαρντ που κάποτε είχε γράψει εργασία για τα πέναλτι.
Ο ίδιος, όταν ρωτήθηκε για την παλιά του έρευνα κράτησε κλειστά τα χαρτιά του. Ένας επιστήμονας ίσως θα ήθελε να δημοσιεύσει τα ευρήματά του. Ο Φρις, όμως, δεν είναι ακόμη στη φάση των... απολογισμών. Έχει χρόνια μπροστά του για να αγωνιστεί και πέναλτι για να αντιμετωπίσει, γι' αυτό τα μυστικά του δεν σκοπεύει να τα «χαρίσει» σε κανέναν «εκτελεστή».
Ίσως, όπως είπε χαμογελώντας σε συνέντευξή του, όταν γίνει 42 ετών και έχει αποσυρθεί, να μιλήσει ξανά για όλα αυτά. Μέχρι τότε, θα συνεχίσει να κρατά τις απαντήσεις του για τη στιγμή που μετρά περισσότερο, όταν ο αντίπαλος στήνει την μπάλα στην άσπρη βούλα, το γήπεδο κρατά την ανάσα του και ο Ματ Φρις στέκεται απέναντι, μισός αθλητής, μισός αναλυτής, ολόκληρος τερματοφύλακας.
Μην χάνεις είδηση. Βάλε το στην Google
