Γιατί οι αθλητές «τα κάνουν πάνω τους» στη διάρκεια ενός αγώνα;
Από το τρέξιμο και την αφυδάτωση μέχρι το άγχος και τη διατροφή, οι μηχανισμοί πίσω από ένα από τα πιο άβολα φαινόμενα του αθλητισμού.
Μην χάνεις είδηση. Βάλε το στην Google
Το πρόσφατο περιστατικό στο HYROX του Πεκίνου έκανε ξανά viral ένα θέμα που στον κόσμο των αγώνων αντοχής είναι πολύ πιο συνηθισμένο απ' όσο νομίζουμε: την απώλεια ελέγχου του εντέρου κατά τη διάρκεια της προσπάθειας. Η Αυστραλή Τζοάνα Βίετζικ υπέστη ξαφνική απώλεια ελέγχου του εντέρου στη διάρκεια του αγώνα, συνέχισε μέχρι τον τερματισμό και αρχικά αναδείχθηκε νικήτρια. Λίγες ημέρες αργότερα ζήτησε συγγνώμη και παραιτήθηκε από τη νίκη και τους βαθμούς της, ενώ η HYROX παραδέχθηκε ότι έκανε λάθος επειδή δεν παρενέβη άμεσα και ανακοίνωσε αλλαγές στις διαδικασίες της.
Το περιστατικό μπορεί να μοιάζει ακραίο, όμως τα γαστρεντερικά προβλήματα στη διάρκεια έντονης άσκησης είναι γνωστό φαινόμενο. Μελέτες σε αθλητές αντοχής δείχνουν ότι ένα σημαντικό ποσοστό εμφανίζει κατά τη διάρκεια της άσκησης συμπτώματα όπως κράμπες, ναυτία, φούσκωμα, επείγουσα ανάγκη για αφόδευση ή διάρροια. Ανάλογα με το άθλημα, τη μεθοδολογία και τον πληθυσμό που μελετάται, οι αναφορές γαστρεντερικών συμπτωμάτων κυμαίνονται περίπου από 30% έως και 90%!
Ένας από τους σημαντικότερους λόγους είναι ότι, όταν το σώμα δουλεύει σε πολύ υψηλή ένταση, αλλάζει την κατανομή του αίματος. Το νευρικό σύστημα αυξάνει τη ροή αίματος προς τους μύες και μειώνει τη ροή προς το πεπτικό σύστημα. Σε παρατεταμένη ή πολύ έντονη άσκηση η αιματική ροή προς τα σπλάχνα μπορεί να μειωθεί ακόμη και κατά 80% ή περισσότερο. Αυτό μπορεί να επηρεάσει την κινητικότητα και την απορρόφηση του εντέρου και, σε ακραίες περιπτώσεις, να προκαλέσει ισχαιμική βλάβη.
Το έχουν πάθει σπουδαίοι αθλητές
Στο τρέξιμο προστίθεται και ένας δεύτερος παράγοντας: η μηχανική καταπόνηση. Κάθε βήμα δημιουργεί επαναλαμβανόμενες κινήσεις και κραδασμούς στην κοιλιακή χώρα. Γι' αυτό τα γαστρεντερικά συμπτώματα εμφανίζονται συχνότερα στο τρέξιμο από ό,τι σε άλλα αθλήματα αντοχής, όπως η ποδηλασία ή η κολύμβηση. Όταν η καταπόνηση συνδυάζεται με μειωμένη αιμάτωση του εντέρου, το αποτέλεσμα μπορεί να είναι η ξαφνική ανάγκη για τουαλέτα ή η διάρροια.
Ο Σουηδός δρομέας Μίκαελ Έκβαλ έγινε γνωστός όταν, κατά τη διάρκεια του ημιμαραθωνίου του Γκέτενμποργκ, αφόδευσε μέσα στο σορτς του και συνέχισε να αγωνίζεται. Το περιστατικό φωτογραφήθηκε και αργότερα έγινε διαδικτυακό meme. Ο Έκβαλ τερμάτισε τελικά 21ος. Στους Ολυμπιακούς Αγώνες του Ρίο το 2016 ο Γάλλος παγκόσμιος ρέκορντμαν Γιοάν Ντινίζ στα 50 χιλιόμετρα βάδην αντιμετώπισε σοβαρά γαστρεντερικά προβλήματα, με εμφανή διάρροια και πολλαπλές καταρρεύσεις κατά τη διάρκεια του αγώνα. Παρ' όλα αυτά ανέκαμψε και τερμάτισε όγδοος.
Ο ρόλος της διατροφής
Σημαντικό ρόλο παίζει και το τι έχει φάει και πιει ο αθλητής πριν και κατά τη διάρκεια του αγώνα. Μεγάλα γεύματα, υπερβολικές φυτικές ίνες ή λιπαρά, πολύ συμπυκνωμένα αθλητικά ποτά, ορισμένοι υδατάνθρακες, καφεΐνη και η αφυδάτωση μπορούν, σε ορισμένους ανθρώπους, να επιδεινώσουν τα συμπτώματα. Δεν υπάρχει όμως μία τροφή που «φταίει» για όλους. Η ανοχή είναι εξαιρετικά ατομική και γι' αυτό αυτό που λειτουργεί για έναν αθλητή μπορεί να προκαλέσει πρόβλημα σε κάποιον άλλο.
Στον Μαραθώνιο του Λονδίνου το 2005 η σπουδαία Πόλα Ράντκλιφ αναγκάστηκε να σταματήσει στην άκρη του δρόμου για να αφοδεύσει, πριν συνεχίσει και τελικά κερδίσει τον αγώνα. Αργότερα είπε ότι πιθανότατα είχε φάει περισσότερο από όσο έπρεπε το προηγούμενο βράδυ. Τώρα, στην περίπτωση της Βιέτρζικ, η ίδια ανέφερε ότι είχε φάει street food στο Πεκίνο μία ημέρα πριν από τον αγώνα.
Υπάρχουν ενδείξεις ότι οι γυναίκες αθλήτριες αναφέρουν συχνότερα ορισμένα γαστρεντερικά συμπτώματα, αν και η εικόνα δεν είναι απολύτως ξεκάθαρη και οι μηχανισμοί δεν έχουν αποσαφηνιστεί πλήρως. Ο εμμηνορροϊκός κύκλος φαίνεται επίσης να μπορεί να επηρεάσει τα γαστρεντερικά συμπτώματα σε ορισμένες αθλήτριες.
Υπάρχει επίσης η σχέση μεταξύ εγκεφάλου και εντέρου. Το άγχος πριν από έναν αγώνα και η τεράστια ενεργοποίηση του οργανισμού κατά τη διάρκειά του μπορούν να επηρεάσουν τη λειτουργία του γαστρεντερικού συστήματος. Η έρευνα σε αθλητές αντοχής έχει συνδέσει το stress και το anxiety με περισσότερα και εντονότερα γαστρεντερικά συμπτώματα. Αυτό δεν σημαίνει ότι «είναι όλα στο μυαλό», αλλά ότι το νευρικό σύστημα και το έντερο επικοινωνούν διαρκώς και επηρεάζουν το ένα το άλλο.
Πώς μπορεί να προληφθεί
Το γεγονός ότι ένας αθλητής μπορεί να «τα κάνει πάνω του» δεν σημαίνει απαραίτητα ότι ήταν απροετοίμαστος. Σε ορισμένες περιπτώσεις η ανάγκη για αφόδευση μπορεί να γίνει εξαιρετικά απότομη, ιδιαίτερα όταν υπάρχει διάρροια. Γι' αυτό οι αθλητές αντοχής αντιμετωπίζουν συχνά το έντερο ως ένα ακόμη σύστημα που πρέπει να προπονηθεί. Η λεγόμενη gut training, η σταδιακή εξοικείωση του γαστρεντερικού με την πρόσληψη υγρών και υδατανθράκων κατά την άσκηση, έχει μελετηθεί ως τρόπος βελτίωσης της ανοχής και περιορισμού των συμπτωμάτων.
Η πρόληψη, επομένως, δεν βασίζεται σε ένα μαγικό κόλπο. Οι ειδικοί προτείνουν εξατομικευμένη διατροφή, σωστή ενυδάτωση, δοκιμή της αγωνιστικής διατροφής στην προπόνηση, προσοχή σε τρόφιμα και συμπληρώματα που προκαλούν συμπτώματα και σταδιακή προσαρμογή του εντέρου στην πρόσληψη τροφής κατά την άσκηση. Παρ' όλα αυτά, ακόμη και η άριστη προετοιμασία δεν μηδενίζει τον κίνδυνο. Σε έναν αγώνα όπου ο αθλητής πιέζει το σώμα του στα όριά του, το γαστρεντερικό μπορεί απλώς να γίνει ο «αδύναμος κρίκος».
Το περιστατικό του Πεκίνου δείχνει και κάτι πέρα από τη φυσιολογία. Η απώλεια ελέγχου του εντέρου μπορεί να είναι μια πραγματική και γνωστή συνέπεια της ακραίας άσκησης, αλλά όταν συμβαίνει σε διοργάνωση με κοινό εξοπλισμό δημιουργείται και ζήτημα υγιεινής και ασφάλειας.
Τελικά, το «runner's diarrhea» δεν είναι ούτε ανέκδοτο ούτε απαραίτητα ένδειξη κακής προετοιμασίας. Είναι το αποτέλεσμα μιας σύνθετης αλληλεπίδρασης ανάμεσα στην ένταση της άσκησης, την αιμάτωση του εντέρου, τους κραδασμούς του τρεξίματος, τη διατροφή, την ενυδάτωση και το στρες. Και όταν όλοι αυτοί οι παράγοντες συναντηθούν ταυτόχρονα, η απόσταση ανάμεσα στο «νιώθω ότι θέλω τουαλέτα» και στο «δεν προλαβαίνω» μπορεί να γίνει απροσδόκητα μικρή. Αυτός είναι και ο λόγος που, πίσω από ένα περιστατικό που στα social media μπορεί να αντιμετωπίζεται ως αστείο, υπάρχει ένα πραγματικό και αρκετά καλά μελετημένο φαινόμενο της αθλητικής φυσιολογίας.
Μην χάνεις είδηση. Βάλε το στην Google
