Η εξήγηση του χάους στο κολεγιακό μπάσκετ και η «τύχη» του Σαμοντούροφ

To NCAA διανύει μία από τις πιο δύσκολες περιόδους της ιστορίας του, μόλις πέντε χρόνια μετά την δικαστική απόφαση που έμελλε να αλλάξει το οικονομικό οικοσύστημα ολόκληρου του παγκόσμιου αθλητισμού, όταν την 1η Ιουλίου του 2021, νομιμοποιήθηκε το δικαίωμα των σπουδαστών να αμείβονται κατά τη διάρκεια της κολεγιακής καριέρας τους (το περίφημο NIL). 

Νωρίτερα φέτος καλοκαίρι, στις 24 Ιουνίου, το NCAA, σε μία προσπάθεια να κάνει πιο σαφείς τους όρους της κολεγιακής θητείας, ενέκρινε ένα σχέδιο, το περίφημο 5 for 5, σύμφωνα με το οποίο οι αθλητές έχουν δυνατότητα να αγωνιστούν 5 χρόνια στο NCAA, πριν αποφασίσουν να μπουν στον επαγγελματικό στίβο, καταργώντας τα redshirts, το δικαίωμα δηλαδή που είχε κάποιος παίκτης να παραλείψει μία χρονιά για μία σειρά από διαφορετικούς λόγους, αλλά να μην χάνει το δικαίωμα της συνολικά 4 ετούς φοίτησης. 

Σε απλά λόγια, ο σπουδαστής/αθλητής έχει δικαίωμα πέντε ημερολογιακών  ετών να αγωνίζεται (και να φοιτά φυσικά) στο κολέγιο. Παράταση πλέον της πενταετίας δεν μπορεί να πάρει, με εξαίρεση την εγκυμοσύνη για τις γυναίκες, μία πιθανή στρατιωτική θητεία, ή τη συμμετοχή σε θρησκευτικές ιεραποστολές. 

Αυτά τα πέντε χρόνια, ξεκινούν είτε από τη στιγμή που θα δηλώσει ότι θα φοιτήσει στο κολέγιο, που συνήθως συμβαίνει στα 18 έτη των νεαρών, είτε από τη στιγμή που κάθε παιδί μπαίνει στο 19ο έτος της ηλικίας του. Τι σημαίνει αυτό; Ότι ανεξαρτήτως αν κάποιος παίκτης φοιτά σε κολέγιο ή όχι, το ρολόι της πενταετούς προθεσμίας αρχίσει να χτυπάει στο ακαδημαϊκό έτος που ακολουθεί τα 19α γενέθλιά του… Από εκεί και πέρα, όποτε κι αν αποφασίσει να μπει στο κολέγιο (αν δεν το έχει κάνει ήδη), θα έχει δικαίωμα να παραμείνει μέχρι τα 24 χρόνια του… Όχι περισσότερο. 

Για παράδειγμα, αν ένας αθλητής μπήκε στο κολέγιο το 2025, μπορεί να μείνει στο ίδιο κολέγιο, ή να μετακινηθεί σε άλλο χωρίς κανένα περιορισμό, μέχρι το 2030… θα παίξει δηλαδή πέντε χρόνια. Μετά, η κολεγιακά θητεία του αυτομάτως ολοκληρώνεται. 

Έως εδώ όλα καλά… Μοιάζει απόλυτα ξεκάθαρο και μάλιστα προς τη σωστή κατεύθυνση… 

Η αρχή του χάους

Μόνο που εξαιτίας αυτής της απόφασης ξεκίνησε ένα πολύ δυσάρεστο και δυσεπίλυτο χάος δικαστικών διενέξεων, ετυμηγοριών που ανακοινώνονται και μετά από λίγο καταρρίπτονται με αποτέλεσμα ολόκληρο το νομικό πλαίσιο των ΗΠΑ να βρίσκεται σε ένα ατελείωτο αμόκ. 

Ο λόγος δεν ήταν το συνολικό σχέδιο το NCAA, αλλά μία συγκεκριμένη απόφαση που αφορούσε στους παίκτες που εισήχθησαν στον κολεγιακό κόσμο το 2022 και οι οποίοι το φετινό καλοκαίρι, 2026, μετά από 4 χρόνια συνολικής φοίτησης, έπρεπε υποχρεωτικά να αναζητήσουν επαγγελματικά συμβόλαια. 

Είναι κρίσιμο να σημειωθεί ότι αυτό το χάος δεν επηρρεάζει μόνο το μπάσκετ, μα όλα τα αθλήματα στις ΗΠΑ… Και φυσικά εκατοντάδες, αν όχι χιλιάδες, φοιτητές. 

Κι εδώ έρχεται η τρέλα των διαστημικών NIL συμβολαίων που έχουν τη δυνατότητα να προσφέρουν τα κολέγια στους αθλητές τους. 

Οι περισσότεροι απόφοιτοι του 2026, από τον Απρίλιο κιόλας, γνωρίζοντας ότι η θητεία τους στο σχολείο ολοκληρώνεται, αναζήτησαν το μέλλον τους στο ΝΒΑ ή σε λίγκες άλλων αθλημάτων. Πολλοί δήλωσαν συμμετοχή στο ντραφτ, άλλοι πήραν μέρος σε Summer Leagues υπογράφοντας κάποιου τύπου επαγγελματικό συμβόλαιο. 

Όταν λοιπόν, στο τέλος του Ιουνίου, το NCAA ανακοίνωσε το σχέδιο 5 for 5, πολλοί αθλητές, απόφοιτοι του 2026, δεδομένων των τεράστιων οικονομικών απολαβών που θα είχαν στο κολέγιο συγκριτικά ακόμα και με τις επαγελματικές λίγκες, αποφάσισαν να επιστρέψουν για να εκτίσουν την 5η χρονιά τους. Κάτι που το NCAA, ωστόσο είχε απαγορεύσει ρητά εξ αρχής για αυτή τη γενιά των αθλητών του 2026, που ομολογουμένως είναι μία “καταραμένη” γενιά. 

Αφενός γιατί δεν ευνοήθηκε από την παράταση που έδωσε το NCAA στους απόφοιτους του 2020-21 λόγω Covid (πήραν επέκταση μίας χρονιάς), και χάνουν επίσης το 5 for 5. Και δεν είναι αστείο. Για πολλούς παίκτες, η απώλεια μίας 5ης χρονιάς στο κολάγιο μπορεί να συνεπάγεται απώλεια πάρα πολλών εκατομυρίων. 

Η υπόθεση του Μπρον Γουίζνι

Ο πρώτος ο οποίος ύψωσε τη φωνή του επαναστατικά, ήταν ο Μπροκ Γουίζνι, παίκτης μπάσκετ του Νόρθερν Κολοράντο. Ηταν αυτός που έγινε το πρόσωπο και ο επικεφαλής μιας ομαδικής αγωγής εναντίον του NCAA, υποστηρίζοντας ότι η απόφαση να αποκλειστούν αναδρομικά μόνο όσους ξεκίνησαν το 2022 από το μοντέλο «5 for 5» συνιστά παραβίαση της αντιμονοπωλιακής νομοθεσίας των ΗΠΑ με αποτέλεσμα την πρόωρη λήξη της καριέρας τους αλλά και την απώλεια πολλών χρημάτων μέσω NIL. 

Ίσως η πιο γνωστή περίπτωση ωστόσο ήταν αυτή του RJ Luis Jr, ο οποίος αποφοίτησε από τον Σεντ Τζονς, υπέγραψε συμβόλαια μέσα στο καλοκαίρι με τους Τζαζ και τους Σέλτικς, αλλά αποφάσισε ότι ήθελε να επιστρέψει στο Σεντ Τζονς για να πάρει ένα μυθικό συμβόλαιο. 

Και από την 31η Ιουλίου, όταν η ομοσπονδιακή δικαστής στο Κολοράντο, Charlotte Sweeney εξέδωσε μια πανεθνική προσωρινή διαταγή υπέρ της “Τάξης 2026”, άρχισε το αδιανόητο χάος… Ο ένας μετά τον άλλον, πολλοί αθλητές, προσέφυγαν σε Πολιτειακά δικαστήρια για να δικαιωθούν. Και στην Αμερική ο Πολιτειακός νόμος είναι φυσικά ανώτερος από τον κανονισμό του NCAA. 

Η αντεπίθεση του NCAA

Για να μην μπαίνουμε σε λεπτομέρειες που θα περιπλέξουν ακόμα περισσότερο την κατάσταση, πολλές αποφάσεις βγήκαν υπέρ των αθλητών. Περισσότεροι από 100 ευνοήθηκαν προσωρινά από τις δικαστικές αποφάσεις. Εν τελεί, όμως, όπως έγινε στο Κολοράντο με την υπόθεση του Γουίζνι, το NCAA αντεπιτέθηκε με εφέσεις τις οποίες και κέρδισε. Εκεί, και σε κάποιες άλλες Πολιτείες… 

Τα βασική επιχειρήματα του NCAΑ για τον αποκλεισμό των 2022 από το μοντέλο ήταν τα εξής: 

1. Υποστήριξε ότι αν δινόταν ένα 5ο έτος σε χιλιάδες αθλητές που θεωρούνταν ότι είχαν αποφοιτήσει ή ολοκληρώσει την πορεία τους, τα ρόστερ για τη σεζόν 2026-27 θα αποσταθεροποιούνταν πλήρως. 
2. Δήλωσε επίσης ότι αν οι αθλητές του 2022 παρέμεναν για ακόμη μία χρονιά, θα κατελάμβαναν θέσεις σε ομάδες αλλά και ακαδημαϊκές υποτροφίες που προορίζονταν για τους αποφοίτους λυκείου του 2026. Αυτό θα στερούσε από μια ολόκληρη νέα γενιά τη δυνατότητα να εισαχθεί και να αγωνιστεί στο πανεπιστημιακό επίπεδο.

Και κάπως έτσι, οι σκιές πάνω από το κολεγιακά πρωταθλήματα των ΗΠΑ παραμένουν. Διότι αυτή τη στιγμή, ουδείς γνωρίζει τι πρόκειται να συμβεί. 

Σημείωση: Ο κανόνας του 5 for 5 ισχύει για τα σχολεία της Diviosion 1 του NCAA, αλλά στη Division II θα συνεχιστεί η εφαρμογή του κανόνα των 10 εξαμήνων, που μετράνε μόνο κατά τις ημέρες που ο αθλητής είναι εγγεγραμμένος  με πληρες πρόγραμμα σπουδών. Αν θελήσει να εγκαταλείψει για ένα διάστημα, ο χρόνος του “παγώνει” και ξαναρχίζει όταν επιστρέψει.  

H επανάσταση των Power Four

Εντούτοις, οι απόφοιτοι του 2022 άνοιξαν τον ασκό του Αιόλου προκαλώντας ένα σωρό αντιδράσεων, που αυτή τη στιγμή έχει ανυπολόγιστες συνέπειες. Σαν να μην έφταναν όλες αυτές οι μάχες στις αίθουσες των δικαστηρίων, ήρθαν τέσσερις εκ των ισχυρότερων (αν όχι οι ισχυρότερες) Περιφερειών του NCAA, να κάνουν ακόμα πιο περίπλοκη την κατάσταση. 

Πριν από ελάχιστες ημέρες, στα τέλη Αυγούστου, οι Power Four Conferences, δηλαδή η SEC, η BIG 10, η Big 12, και η ACC ψήφισαν ομόφωνα την απαγόρευση συμμετοχή πρώην επαγγελματιών αθλητών σε οποιοδήποτε σπορ στα πρωταθλήματά τους. Ακόμα κι αυτών που δεν απέσυραν εγκαίρως τη συμμετοχή τους από το ντραφτ, έστω κι αν δεν επιλέχθηκαν. 

Αυτή η απόφαση άνοιξε ένα άλλο γαϊτανάκι που μοιάζει με κωμωδία… Από αυτή την απόφαση ωστόσο, εξαιρέθηκαν οι International παίκτες, αυτοί δηλαδή που προέρχονται εκτός ΗΠΑ. Η BIG 12 για παράδειγμα έκανε γνωστό ότι αν ένας Ευρωπαίος έπαιζε σε επαγγελματική ομάδα/λίγκα στο εξωτερικό πριν παίξει για πρώτη φορά στο αμερικανικό κοολέγιο διατηρεί το δικαίωμα να αγωνιστεί στην Περιφέρεια.

H «τύχη» του Σαμοντούροφ

Για αυτό και οι Έλληνες παίκτες δεν αντιμετώπισαν κάποιο πρόβλημα για να εδραιώσουν την επιλεξιμότητα τους… 

Εκεί όμως, μπαίνει ένας άλλος πολύ σημαντικός κανόνας αναφορικά με τους διεθνείς, εκτός ΗΠΑ, αθλητές…. 

Στις 8 Μαΐου, το NCAA έστειλε αυτηρή οδηγία στα κολέγια αναφέροντας ότι οι παίκτες οι οποίοι πληρώνονταν βάσει συμβολαίων με περισσότερα χρήματα από αυτά που ορίζει η αρχή των “Πραγματικών και Απαραίτητων εξόδων διαβίωσης”, δε θα είχαν δικαίωμα να αγωνιστούν στα πρωταθλήματα. 

Κι εκεί ξεκίνησε ακόμα ένα χάος, καθώς πολλοί νέοι αθλητές είχαν συμφωνήσει με ομάδες, αλλά σε κάποιες περιπτώσεις η συμμετοχή τους απορρίφθηκε. 

Η πιο σημαντική περίπτωση εξ αυτών, ήταν του Κουίν Ελις, ο οποίος, μετά το Μιλάνι και την εκρηκτική σεζόν που έκανε, δέχθηκε διαστημική πρόταση από το Σεντ Τζονς του Ρικ Πιτίνο. Το NCAA όμως, μπλόκαρε την επιλεξιμότητα του, καθώς έκρινε ότι είχε λάβει αμοιβές οι οποίες ήταν μεγαλύτερες των απραίτητων για τη διαβίωση του. 

Σε αυτή την κατηγορία θα μπορούσε να βρεθεί και ο Αλέξανδρος Σαμοντούροφ λόγω του συμβολαίου του με τον Παναθηναϊκό, όμως ο Ζούγρης ή ο Αβδάλας οι απολαβές των οποίων ήταν αρκετά πιο χαμηλές από του Σάμο. Οπως ενημέρωσε, όμως, ο κόουτς του Νορθ Καρολάινα, Μάικ Μαλόουν επίσημα, πριν από περίπου 10 μέρες, τόσο ο Σαμοντούροφ, όσο και ο έτερος International του UNC, ο Σαγιόν Κεϊτά εξασφάλισαν οριστικά την επιλεξιμότητα τους και θα παίξουν κανονικά. 

Αντίθετα, με αυτό που συνέβη με τον τρίτο ψηλό του Μαλόουν, τον Κάμερον Φενς, ο οποίος έπεσε θύμα της διάταξης για τους εισαχθέντες το 2022… Ο Φενς, αρχικά κέρδισε την δικαστική διαμάχη στο Τενεσί, αλλά στις 26 Αυγούστου το ΝCAA ανάτρεψε την κατάσταση στο Εφετείο της ίδιας Πολιτείας. Έτσι, ο Φενς είναι στον αέρα, κάτι που σημαίνει ο Σαμοντούροφ γίνεται ακόμα πιο απαραίτητος για το πρόγραμμα του Μάικ Μαλόουν, ο οποίος φαίνεται ότι χάνει έναν ψηλό στο οποίο θα στήριζε πολλά από τα πλάνα του. 

Και οι Αμερικάνοι «σταυρώνουν» το NCAA

Τα αμερικάνικα media έχουν “σταυρώσει” το NCAA. Τους τα είχαν μαζεμένα έτσι κι αλλιώς, από χρόνια, όταν τα σχολεία και ο οργανισμός πλούτιζσν εις βάρος των παικτών, που δεν είχαν δικαίωμα να αμείβονται. 

Και ειδικά στο θέμα των αμοιβών των Internationals χασκογελάνε όταν σκέφονται ότι ένα παιδί που ζει και μεγαλώνει στο Παρίσι έχει πιο αυξημένο κόστος ζωής από κάποιο άλλο παιδί που κατοικεί σε λιγότερη δημοφιλή πόλη. Αρα εκεί, ποια θα είναι τα κριτήρια του "Απαραίτητου κόστους διαβίωσης";

Μύλος!

Οι προπονητές ζουν σε ένα περιβάλλον αστάθειας και υποστηρίζουν, γνωρίζοντας ότι από ΠΟλιτεία σε Πολιτεία οι αποφάσεις μπορεί να είναι διαφορετικές, ότι όλο αυτό αλλοιώνει τον ανταγωνισμό, καθώς αν ένας παίκτης απαγορευτεί να παίξει σε ένα σχολείο, θα μπορέσει να παίξει σε κάποιο άλλο, όπου το δικαστήριο δεν έχει δικαιώσει το NCAA. 

To μόνο σίγουρο είναι ότι κάθε Πολιτεία και την Επιρροή που μπορεί να έχει κάιθε σχολείο στους δικαστές ή στην κοινωνία, καθορίζει τις τύχες των σχολείων της. Ανάλογα με τις αποφάσεις που θα λαμβάνουν τα τοπικά δικαστήρια. 

Και το NCAA διανύει ακόμα μία περίοδο υποώρησης σε κύρος και αξιοπιστία…