Με τρεις τελευταίες θεματικές συνεδρίες συνεχίζεται και ολοκληρώνεται σήμερα, Κυριακή (11/10), το συνέδριο «100 χρόνια ΠΑΟΚ: Ποδόσφαιρο και Κοινωνία», που φιλοξενείται στην αίθουσα τελετών του ΑΠΘ.

Η τρίτη και τελευταία ημέρα της διοργάνωσης έρχεται μετά από ένα διήμερο με έντονο ενδιαφέρον και συμμετοχή ανθρώπων διαφορετικών ηλικιών, σε μια ιστορική πρωτοβουλία αφιερωμένη στη διαδρομή του ΠΑΟΚ και τη σύνδεσή του με την κοινωνία.

Οι εργασίες θα ολοκληρωθούν με την παρουσίαση των τελικών συμπερασμάτων, ενώ το σημερινό πρόγραμμα περιλαμβάνει τις εξής ενότητες:

Το πρόγραμμα της Κυριακής (11/10):

09:00–10:30 | Ένατη Συνεδρία: Ο ΠΑΟΚ σε κάθε γήπεδο, σ’ όλη τη γη

10:30–12:00 | Δέκατη Συνεδρία: Ο ΠΑΟΚ στην τέχνη, στον Πολιτισμό και στον νέο ψηφιακό κόσμο

12:30–14:00 | Ενδέκατη Συνεδρία: Ποδοσφαιριστές και αθλητές

14:45–15:00 | Τελικά Συμπεράσματα – Κλείσιμο Συνεδρίου

Οι συνεδρίες και οι ομιλίες του Σαββάτου

Το πρωί του Σαββάτου (10/10) έγιναν οι πρώτες τέσσερις παρουσιάσεις της ημέρας, με την πρώτη να αφορά το ποδόσφαιρο και τα δεδομένα, από τους Δημήτρη και Κωνσταντίνο Ζοπουνίδη.

Ο Δημήτρης Ζοπουνίδης, υποψήφιος διδάκτορας στο Data Science Laboratory της Σχολής Μηχανικών Παραγωγής και Διοίκησης του Πολυτεχνείου Κρήτης, και ο Κωνσταντίνος Ζοπουνίδης, καθηγητής στο ίδιο πανεπιστήμιο, παρουσίασαν την εισήγηση «Ποδόσφαιρο και δεδομένα: Η εποχή των Football Analytics».

Κατά τη διάρκεια της παρουσίασης, ο Δημήτρης Ζοπουνίδης ανέλυσε τις δύο βασικές διαστάσεις της ανάλυσης δεδομένων στον αθλητισμό: την κοινωνική και την τεχνική. Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στην αξιοποίηση των μεγάλων δεδομένων (Big Data) και των αλγορίθμων, οι οποίοι έχουν εισαγάγει νέες μεθόδους ανάλυσης και αξιολόγησης της αθλητικής δραστηριότητας.

 Η αξιοποίηση των δεδομένων στον αθλητισμό αναπτύχθηκε αρχικά ιδιαίτερα στον χώρο του μπέιζμπολ στις Ηνωμένες Πολιτείες, ενώ σταδιακά επεκτάθηκε και σε άλλα αθλήματα, μεταξύ των οποίων και το ποδόσφαιρο. Από τις αρχές της δεκαετίας του 2010, η χρήση προηγμένων στατιστικών εργαλείων, όπως το μοντέλο των αναμενόμενων γκολ (Expected Goals – xG), συνέβαλε στην καλύτερη αξιολόγηση των αγωνιστικών επιδόσεων και των ευκαιριών που δημιουργούνται κατά τη διάρκεια ενός αγώνα.

 

Η διαρκής εξέλιξη των Football Analytics δημιουργεί καθημερινά νέες δυνατότητες για το άθλημα, τόσο σε αγωνιστικό επίπεδο, με την αξιολόγηση των ποδοσφαιριστών και τη βελτίωση της τακτικής, όσο και σε διοικητικό επίπεδο, υποστηρίζοντας τη λήψη αποφάσεων από τις Ποδοσφαιρικές Ανώνυμες Εταιρείες (ΠΑΕ). Τα δεδομένα αποτελούν πλέον ένα σημαντικό εργαλείο για τη σύγχρονη λειτουργία και ανάπτυξη του ποδοσφαίρου.

Η δεύτερη παρουσίαση αφορούσε την… ψηφιακή κερκίδα των social, από τον διδάκτωρ, Στάθη Τσιάρα.

Ο Στάθης Τσιράς, διδάκτωρ Διεθνών Οικονομικών και Πολιτικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Μακεδονίας, παρουσίασε την εισήγηση «Αλληλεπιδράσεις εταιρικών και οπαδικών λογαριασμών στην ψηφιακή κερκίδα του Facebook».

Η παρουσίαση ανέδειξε την αυξανόμενη ανάπτυξη της ακαδημαϊκής έρευνας γύρω από το ποδόσφαιρο και τις κοινωνικές του διαστάσεις, εστιάζοντας στον τρόπο με τον οποίο διαμορφώνονται και εξελίσσονται οι οπαδικές ταυτότητες στο ψηφιακό περιβάλλον. Ειδικότερα, εξετάστηκε η ιστορική συγκρότηση της οπαδικής ταυτότητας του ΠΑΟΚ, η οποία συνδέεται στενά με την προσφυγική καταγωγή του συλλόγου και τη διαδρομή του μέσα στον χρόνο.

Ο εισηγητής ανέλυσε σύγχρονες τάσεις και δεδομένα που προκύπτουν από τη δραστηριότητα στο Facebook, εξετάζοντας τις αλληλεπιδράσεις μεταξύ του επίσημου εταιρικού λογαριασμού της ΠΑΕ ΠΑΟΚ, δημοσιογραφικών και ενημερωτικών σελίδων, καθώς και επώνυμων και ανώνυμων δημιουργών περιεχομένου που απευθύνονται στο οπαδικό κοινό.

Ένα από τα βασικά συμπεράσματα που αναδείχθηκαν αφορά τη συμπεριφορά των χρηστών μετά τα αγωνιστικά αποτελέσματα της ομάδας. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν, οι ήττες συνοδεύονται από αυξημένη δραστηριότητα και περισσότερα σχόλια σε σύγκριση με άλλες περιστάσεις. Το εύρημα αυτό αναδεικνύει τον ρόλο των μέσων κοινωνικής δικτύωσης ως σύγχρονου χώρου έκφρασης συναισθημάτων, διαλόγου και συμμετοχής των φιλάθλων στη δημόσια συζήτηση γύρω από την ομάδα τους.

Στη συνέχεια,  Διαμαντής Μαστρογιαννάκης, από το Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο, παρουσίασε την εισήγηση «Διαχείριση του ρίσκου και μηχανισμοί ασφάλειας στο πλαίσιο ποδοσφαιρικών συναντήσεων».

Η εισήγηση επικεντρώθηκε στη χαρτογράφηση των μηχανισμών ασφάλειας που εφαρμόζονται κατά τη διεξαγωγή αθλητικών διοργανώσεων, στην ιστορική εξέλιξή τους και στους διαφορετικούς φορείς και παράγοντες που εμπλέκονται στον σχεδιασμό και την υλοποίησή τους.

Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στην προσέγγιση της ασφάλειας ως ενός σύνθετου πλαισίου που περιλαμβάνει συγκεκριμένες λογικές, τεχνολογίες, πρακτικές και αποφάσεις διακυβέρνησης. Η αποτελεσματική διαχείριση του κινδύνου δεν περιορίζεται, επομένως, στην παρουσία αστυνομικών ή άλλων δυνάμεων ασφαλείας, αλλά προϋποθέτει συνολικό σχεδιασμό, συνεργασία και συντονισμό μεταξύ των εμπλεκόμενων φορέων.

Παράλληλα, αναδείχθηκαν οι κοινωνικές, πολιτικές και οικονομικές διαστάσεις της προστασίας της ασφάλειας στο ποδόσφαιρο. Οι αποφάσεις που λαμβάνονται για τη διαχείριση των αθλητικών συναντήσεων επηρεάζουν τόσο την προστασία των θεατών και των συμμετεχόντων όσο και τη λειτουργία των αθλητικών διοργανώσεων και τη σχέση τους με την κοινωνία.

Στο ιστορικό σκέλος της παρουσίασης, εξετάστηκαν οι διακριτές περίοδοι εξέλιξης των μηχανισμών ασφάλειας στον αθλητισμό. Η πρώτη εκτείνεται από τις απαρχές των αθλητικών διοργανώσεων έως τις αρχές της δεκαετίας του 1960. Η δεύτερη συνδέεται με την περίοδο από τις αρχές της δεκαετίας του 1960 έως τα τέλη της δεκαετίας του 1990, με ιδιαίτερη αναφορά στην Αγγλία και στην ανάπτυξη οριζόντιων μορφών οργάνωσης και διαχείρισης της ασφάλειας. Η τρίτη περίοδος, η οποία τοποθετείται χρονικά από τα μέσα της δεκαετίας του 1980 έως σήμερα, χαρακτηρίζεται από τη σταδιακή ενσωμάτωση νέων τεχνολογιών, πρακτικών και σύνθετων μοντέλων διαχείρισης του κινδύνου.

Έπειτα, ο Βαγγέλης Τζούκας, διδάκτωρ Κοινωνιολογίας, παρουσίασε την εισήγηση «Όψεις του μετανεωτερικού μετασχηματισμού του ποδοσφαίρου στον 21ο αιώνα: Το δημοφιλέστερο άθλημα στη δίνη κομβικών αλλαγών».

Η παρουσίαση επικεντρώθηκε στις μεταβολές που χαρακτηρίζουν το σύγχρονο ποδόσφαιρο, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στην πολυπλοκότητα της οπαδικής ταυτότητας. Όπως αναδείχθηκε, ο σύγχρονος φίλαθλος δεν περιορίζεται πλέον σε έναν και μόνο ρόλο. Μπορεί ταυτόχρονα να λειτουργεί ως ένθερμος υποστηρικτής της ομάδας του, ως καταναλωτής αθλητικών προϊόντων και υπηρεσιών, αλλά και ως ακόλουθος ποδοσφαιρικών ειδώλων και προσωπικοτήτων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Οι αλλαγές αυτές αποτυπώνονται και στον τρόπο με τον οποίο σχεδιάζονται, οργανώνονται και λειτουργούν τα σύγχρονα γήπεδα. Τα παλαιότερα στάδια βασίζονταν σε μεγάλο βαθμό στην αρχιτεκτονική και τη λογική του μαζικού πλήθους, ενώ οι σύγχρονες αθλητικές εγκαταστάσεις, ιδιαίτερα στα κορυφαία πρωταθλήματα, ενσωματώνουν διαφορετικά πρότυπα φιλοξενίας, εμπορικής αξιοποίησης και εμπειρίας του θεατή.

Οι μεταβολές αυτές δεν αφορούν μόνο την αρχιτεκτονική των γηπέδων, αλλά και το ίδιο το κοινό στο οποίο απευθύνεται το ποδοσφαιρικό θέαμα. Η οικονομική διάσταση, η εμπορευματοποίηση και η αναδιαμόρφωση της εμπειρίας του φιλάθλου επηρεάζουν το ποιος έχει τη δυνατότητα να παρακολουθεί έναν αγώνα και με ποιους όρους.

Μέσα από αυτή την προσέγγιση, αναδείχθηκε το ποδόσφαιρο ως ένα κοινωνικό φαινόμενο που μετασχηματίζεται διαρκώς, ακολουθώντας τις ευρύτερες πολιτισμικές, οικονομικές και τεχνολογικές αλλαγές του 21ου αιώνα.

Η Ελευθερία Αγγέλη, ερευνήτρια και οικονομολόγος, και ο Νικηφόρος Τσιούρης, ερευνητής στο Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο του Ταλίν και μέλη της ερευνητικής κολεκτίβας P2P Lab, παρουσίασαν την εισήγηση «Another-Football: Αλλάζοντας τον κόσμο με μία μπάλα».

Η Ελευθερία Αγγέλη ανέπτυξε μια διαφορετική προσέγγιση για το ποδόσφαιρο, εξετάζοντάς το μέσα από τις οπτικές διαφορετικών ανθρώπων και τις κοινωνικές αξίες που μπορούν να συνδεθούν με αυτό. Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στον Σώκρατες, τον εμβληματικό Βραζιλιάνο ποδοσφαιριστή της Κορίνθιανς, ο οποίος συνέδεσε την αθλητική του πορεία με τη συλλογικότητα, τη συμμετοχή και την κοινωνική αλλαγή.

Στο επίκεντρο της παρουσίασης βρέθηκε η ιδέα ότι οι πρόεδροι, οι διοικήσεις και οι ποδοσφαιριστές δεν αποτελούν τους απόλυτους ιδιοκτήτες μιας ομάδας, αλλά διαχειρίζονται προσωρινά έναν οργανισμό με βαθιές κοινωνικές ρίζες και ισχυρούς δεσμούς με τους φιλάθλους του. Υπό αυτή την οπτική, η ομάδα αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης συλλογικής ταυτότητας, η οποία υπερβαίνει τα πρόσωπα που βρίσκονται κάθε φορά στη διοίκηση ή στον αγωνιστικό χώρο.

Η εισήγηση προσέγγισε το ποδόσφαιρο τόσο ως άθλημα με συγκεκριμένους τεχνικούς κανόνες και χαρακτηριστικά όσο και ως μορφή τέχνης και πεδίο δημιουργικής έκφρασης. Παράλληλα, τέθηκαν ερωτήματα σχετικά με το τι χρειάζεται να αλλάξει στον χώρο του ποδοσφαίρου και με ποιους τρόπους ένα τόσο δημοφιλές άθλημα μπορεί να συμβάλει στον μετασχηματισμό της κοινωνίας.

Μέσα από την αναφορά στα τεχνολογικά κοινά και σε εναλλακτικά μοντέλα συλλογικής οργάνωσης, δόθηκε έμφαση στη δύναμη της συνεργασίας, της συμμετοχής και της κοινής διαχείρισης. Το ποδόσφαιρο παρουσιάστηκε ως ένα πεδίο στο οποίο η συλλογικότητα μπορεί να αποτελέσει βασικό μοχλό αλλαγής, τόσο για τις ίδιες τις ομάδες όσο και για την κοινωνία ευρύτερα.

Η Σωτηρούλα Βασιλείου, διδάκτωρ Ιστορίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και επιστημονική λειτουργός στο Ίδρυμα Αρχιεπισκόπου Μακαρίου Γ΄, παρουσίασε την εισήγηση «Όταν η μπάλα έπαιξε –και– διπλωματία: Οι αγώνες του ΑΠΟΕΛ και της Arsenal σε Λονδίνο και Κύπρο το 1967».

Η παρουσίαση ανέδειξε την ιστορία του ΑΠΟΕΛ και το ιστορικό πλαίσιο των δύο αναμετρήσεών του με την Arsenal το 1967, εξετάζοντας τον τρόπο με τον οποίο οι αγώνες αυτοί καταγράφηκαν στον Τύπο της εποχής, τόσο στην Κύπρο όσο και στην Αγγλία.

Οι δύο αναμετρήσεις ολοκληρώθηκαν με ισοπαλίες 1-1, στο Λονδίνο και στη Λεμεσό, αντίστοιχα. Πέρα από το αγωνιστικό αποτέλεσμα, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσίασε ο τρόπος με τον οποίο οι συγκεκριμένοι αγώνες απέκτησαν ευρύτερη συμβολική και κοινωνική σημασία, σε μια περίοδο κατά την οποία οι σχέσεις της Κύπρου με τη Βρετανία είχαν ιδιαίτερη ιστορική και πολιτική βαρύτητα.

Όπως αναδείχθηκε μέσα από την παρουσίαση, τα αποτελέσματα του ΑΠΟΕΛ αντιμετωπίστηκαν με ενθουσιασμό από ευρύτερα τμήματα του φίλαθλου κόσμου της Κύπρου. Παράλληλα, οι αναμετρήσεις συνέβαλαν στην ενίσχυση των επαφών και στην ανάπτυξη σχέσεων μεταξύ κυπριακών και βρετανικών ποδοσφαιρικών ομάδων.

Η εισήγηση ανέδειξε, τελικά, τον τρόπο με τον οποίο το ποδόσφαιρο μπορεί να λειτουργήσει ως πεδίο επικοινωνίας μεταξύ διαφορετικών κοινωνιών και χωρών. Μια ποδοσφαιρική συνάντηση δεν καθορίζει από μόνη της τη διπλωματία, μπορεί, ωστόσο, να επηρεάσει το κλίμα των σχέσεων, να δημιουργήσει διαύλους επικοινωνίας και να διαμορφώσει συμβολισμούς που υπερβαίνουν τα όρια του αγωνιστικού χώρου.

Ο Ηλίας Γ. Σκουλίδας, επίκουρος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων, παρουσίασε την εισήγηση «Το Βαλκανικό Κύπελλο: Διλήμματα μεταξύ ποδοσφαίρου και πολιτικής στον Ψυχρό Πόλεμο».

Η παρουσίαση εστίασε στη σημασία του ποδοσφαίρου στη σοσιαλιστική Ευρώπη κατά την περίοδο του Ψυχρού Πολέμου, αναδεικνύοντας το γεγονός ότι οι ποδοσφαιρικές διοργανώσεις δεν αντιμετωπίζονταν αποκλειστικά ως αθλητικά γεγονότα. Αντίθετα, συχνά συνδέονταν με την προβολή των κρατών, τις πολιτικές επιδιώξεις των κυβερνήσεων και τις ευρύτερες ισορροπίες μεταξύ των χωρών της περιοχής.

Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στο Βαλκανικό Κύπελλο, μια διοργάνωση που, σύμφωνα με την παρουσίαση, έφερε ήδη από τη σύλληψη και την ονομασία της ορισμένα πολιτικά και ιδεολογικά διλήμματα. Η Βουλγαρία, η οποία συγκαταλεγόταν στις χώρες με τις περισσότερες κατακτήσεις της διοργάνωσης, αξιοποιούσε τις επιτυχίες της και ως μέσο διεθνούς προβολής.

Στη συνέχεια, ο εισηγητής παρουσίασε την ιστορία μιας αναμέτρησης του 1962, κατά την οποία ο Ολυμπιακός αντιμετώπισε αντίπαλο στο Σαράγεβο. Το τελικό 3-3 προκάλεσε έντονες αντιδράσεις στη Γιουγκοσλαβία. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσίασε η μαρτυρία Αλβανού διαιτητή, ο οποίος, αναφερόμενος σε μια επίμαχη φάση, υποστήριξε ότι κατακύρωσε το γκολ της ελληνικής ομάδας επειδή βρισκόταν σε καλύτερη θέση από τους επόπτες. Σύμφωνα με το υλικό που παρουσιάστηκε, η στάση του εκτιμήθηκε ως ένδειξη αμερόληπτης και έντιμης διαιτησίας.

Μέσα από την αξιοποίηση αυτού του ιστορικού υλικού, ο Ηλίας Γ. Σκουλίδας ανέδειξε τις πολιτικές προεκτάσεις του ποδοσφαίρου στα Βαλκάνια και τον τρόπο με τον οποίο οι αθλητικές διοργανώσεις μπορούσαν να επηρεάζουν τις αντιλήψεις, τις επιλογές και τις στρατηγικές των κυβερνήσεων της εποχής, συμπεριλαμβανομένης της Αλβανίας.

Η εισήγηση ανέδειξε, έτσι, το ποδόσφαιρο ως έναν χώρο όπου η αθλητική δραστηριότητα διασταυρωνόταν με την πολιτική, τη διπλωματία και την ανάγκη των κρατών να προβάλλουν τη θέση τους στο διεθνές περιβάλλον.

Ο Δημήτρης Γαργαλιάνος, καθηγητής στο Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο, και ο Ιορδάνης Βασιλειάδης, υπεύθυνος χορηγιών της ΠΑΕ ΠΑΟΚ, παρουσίασαν την εισήγηση «Αθλητική διπλωματία».

Ο Δημήτρης Γαργαλιάνος μοιράστηκε την εμπειρία του από τον χώρο του αθλητισμού, από το τοπικό επίπεδο έως τις διεθνείς διοργανώσεις, αναδεικνύοντας τη σημασία της αθλητικής διπλωματίας και τη σύνδεσή της με τις διεθνείς σχέσεις. Στο πλαίσιο αυτό, ανέλυσε τις έννοιες του αθλητισμού και της διπλωματίας, εξετάζοντας τόσο την κυριολεκτική όσο και την ευρύτερη, μεταφορική σημασία τους.

Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στις δύο διαστάσεις της διπλωματίας, με αναφορά και στην ανεπίσημη διπλωματία, η οποία ασκείται μέσα από τις επαφές και τις δραστηριότητες ατόμων, οργανισμών και φορέων που συνεργάζονται με αντίστοιχους οργανισμούς ή εκπροσώπους άλλων χωρών. Στο πλαίσιο αυτό, ακόμη και μια διεθνής ποδοσφαιρική αναμέτρηση, όπως ένας αγώνας του ΠΑΟΚ με την Μπενφίκα, μπορεί να δημιουργήσει συνθήκες επικοινωνίας, συνεργασίας και ανταλλαγής εμπειριών μεταξύ διαφορετικών αθλητικών οργανισμών και κοινωνιών.

Στη συνέχεια, παρουσιάστηκε η έννοια της αθλητικής διπλωματίας και η διαχρονική αλληλεπίδρασή της με την πολιτική και τις διεθνείς σχέσεις. Η ιστορική αναδρομή ξεκίνησε από την Αρχαία Ολυμπία και τον θεσμό της εκεχειρίας, ο οποίος συνδεόταν με την προστασία της διεξαγωγής των Ολυμπιακών Αγώνων, και επεκτάθηκε σε μεταγενέστερα παραδείγματα πολιτικής αξιοποίησης του αθλητισμού.

Ανάμεσα στα παραδείγματα που αναφέρθηκαν ήταν οι Ολυμπιακοί Αγώνες του Βερολίνου το 1936, τους οποίους το ναζιστικό καθεστώς χρησιμοποίησε για την προβολή της ιδεολογίας και της εικόνας του, καθώς και η προσέγγιση μεταξύ Κίνας και Ηνωμένων Πολιτειών το 1971, γνωστή ως «διπλωματία του πινγκ πονγκ» (ping-pong diplomacy), η οποία συνέβαλε στη δημιουργία διαύλων επικοινωνίας μεταξύ των δύο χωρών.

Τέλος, εξετάστηκε ο ρόλος του σύγχρονου ποδοσφαίρου στη διαμόρφωση διεθνών σχέσεων και στην επικοινωνία πολιτικών και κοινωνικών μηνυμάτων. Διεθνείς οργανισμοί, όπως η UEFA και η FIFA, αλλά και οι ίδιοι οι σύλλογοι, αποτελούν φορείς με σημαντική διεθνή απήχηση, οι οποίοι μπορούν, μέσα από τις διοργανώσεις και τις δράσεις τους, να επηρεάζουν τον δημόσιο διάλογο και να αναδεικνύουν ευρύτερα κοινωνικά ζητήματα.

Η παρουσίαση ολοκληρώθηκε με την ανάδειξη της αθλητικής διπλωματίας ως ενός πεδίου στο οποίο ο αθλητισμός υπερβαίνει τα όρια του αγωνιστικού χώρου και λειτουργεί ως μέσο επικοινωνίας, προσέγγισης και ανάπτυξης σχέσεων μεταξύ ανθρώπων, οργανισμών και κρατών.

Η ομιλία του Δημήτρη Καταϊφτσή, με τίτλο «Ο ΠΑΟΚ των “από τα κάτω”: τοπικότητα, γειτονιά και οπαδική κουλτούρα – εθνογραφικές σημειώσεις από το καφενείο της γειτονιάς», εστίασε στη σύνδεση της οπαδικής ταυτότητας του ΠΑΟΚ με τη γειτονιά, την τοπικότητα και τις καθημερινές κοινωνικές σχέσεις. Μέσα από εθνογραφικές παρατηρήσεις στο καφενείο της γειτονιάς, αναδείχθηκε ο ρόλος των καθημερινών συναντήσεων και των βιωμένων εμπειριών στη συγκρότηση και αναπαραγωγή της οπαδικής κουλτούρας.

Η ομιλία του Ν. Μανώλα, με τίτλο «Οπαδικές κοινότητες στον ψηφιακό χώρο: μια μελέτη περίπτωσης από το curvagreek.gr», εξέτασε τη συγκρότηση και τη λειτουργία των οπαδικών κοινοτήτων στο διαδίκτυο.

 Η ομιλία της Γεωργίας Σαρικούδη, με τίτλο «Ποδόσφαιρο και σχολική μικρο-πολιτική: οι ΠΑΟΚτσήδες ως “άλλοι” σε αθηναϊκό σχολείο», εξέτασε τον ρόλο της οπαδικής ταυτότητας στις καθημερινές σχέσεις και τις κοινωνικές δυναμικές του σχολικού περιβάλλοντος. Μέσα από την περίπτωση των μαθητών που υποστηρίζουν τον ΠΑΟΚ σε ένα αθηναϊκό σχολείο, αναδεικνύονται οι διαδικασίες συγκρότησης της ετερότητας, οι σχέσεις ένταξης και αποκλεισμού και η σύνδεση του ποδοσφαίρου με τις ταυτότητες και τις ιεραρχίες της καθημερινής ζωής.

  

Η ομιλία του Αλέξανδρου Ίτσιου, με τίτλο «ΠΑΟΚ: “Λόγος ύπαρξης, αιτία θανάτου”

Ο οπαδισμός μέσα από τον Σύνδεσμο Φίλων Νεαπόλεως: Μπέλλος 1963», προσέγγισε την οπαδική κουλτούρα μέσα από την εμπειρία ενός συνδέσμου φιλάθλων του ΠΑΟΚ. Εστίασε στη σημασία της οπαδικής ταυτότητας, στους δεσμούς της κοινότητας και στις βιωμένες εμπειρίες των μελών της, διερευνώντας τη σχέση ανάμεσα στην αφοσίωση στην ομάδα, τη συλλογική μνήμη και τις αντιφάσεις που διαμορφώνουν την καθημερινότητα των οπαδών.

Η Ρόζα Βασιλάκη εξέτασε την οπαδική κουλτούρα του ΠΑΟΚ ως πεδίο συλλογικής μνήμης, αντίστασης και αποκατάστασης της αξιοπρέπειας. Εστίασε στη μετατροπή της προσφυγικής εμπειρίας και της περιφερειακής θέσης του συλλόγου σε πηγή συλλογικής ταυτότητας και πολιτισμικής συνοχής, αναδεικνύοντας παράλληλα τη σχέση Θεσσαλονίκης και Αθήνας.

Η παρουσίαση του Θωμά Σιώμου εξέτασε τους πολιτικούς μετασχηματισμούς της Μεταπολίτευσης και την επίδρασή τους στην πορεία και το κοινωνικοπολιτικό στίγμα των οπαδών του ΠΑΟΚ. Μέσα από ιστορικά γεγονότα, δημοσιεύματα, συνεντεύξεις και βιβλιογραφικές πηγές, επιχείρησε να αναδείξει την πολιτική πολυσημία της οπαδικής ταυτότητας και να κατανοήσει τις αντιθέσεις που διαμορφώνουν το πεδίο έως σήμερα.

Ο Κωνσταντίνος Ζαγάρας εξέτασε τη σχέση του ΠΑΟΚ με τις σύγχρονες εξελίξεις στο ποδόσφαιρο, εστιάζοντας στην ένταση ανάμεσα στη λαϊκή ταυτότητα και την αυξανόμενη εμπορευματοποίηση του αθλήματος. Ο ομιλητής εστίασε στις προκλήσεις για τη διατήρηση του κοινωνικού και συλλογικού χαρακτήρα του ποδοσφαίρου.

Ομιλία Μιχάλη Κουσκουρίδη:

Με αφορμή την επιστολή του ΠΑΟΚ προς τον πρωθυπουργό Ελευθέριο Βενιζέλο το 1929, η ομιλία ανέδειξε τα βασικά προβλήματα που αντιμετώπιζε ο σύλλογος, μέσα από την αρθρογραφία της εποχής. Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στην αναζήτηση γηπέδου, στα οικονομικά ζητήματα, στη διαμόρφωση της ταυτότητας του ΠΑΟΚ και στον ρόλο του ως αρωγού των προσφυγικών σωματείων της Θεσσαλονίκης, ως παράγοντα που συνέβαλε στην ισχυροποίησή του.

Η παρουσίαση του Λουκά Τσίπτσιου εξέτασε τον ρόλο των Κωνσταντινουπολιτών στην ίδρυση του ΠΑΟΚ και τη διαμόρφωση της ταυτότητάς του στη Θεσσαλονίκη του Μεσοπολέμου.

Η παρουσίαση του Νίκου Γιαννόπουλου εξέτασε τις ιστορικές διαδρομές και τους μετασχηματισμούς του Δικέφαλου Αετού του ΠΑΟΚ, αναδεικνύοντας τη συμβολή του στη συμβολική συγκρότηση και την ταυτότητα του συλλόγου.

Ραϋμόνδος Αλβανός:

Ο Ραϋμόνδος Αλβανός ασχολήθηκε με τις χρήσεις της Ιστορίας και τη συγκρότηση της συλλογικής ταυτότητας στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, εξετάζοντας την περίπτωση του ΠΑΟΚ. Εστίασε στον τρόπο με τον οποίο το ιστορικό παρελθόν αξιοποιήθηκε στις ψηφιακές κοινότητες των οπαδών, συμβάλλοντας στη διαμόρφωση συλλογικών αφηγήσεων, στη διατήρηση της ιστορικής μνήμης και στην ενίσχυση της σύνδεσης με την ομάδα.

Ο Τάσος Χατζηαναστασίου εξέτασε την ένταξη του οπαδικού λόγου στην αθλητική δημοσιογραφία της Θεσσαλονίκης κατά τις δεκαετίες του 1970 και του 1980, εστιάζοντας στον τρόπο με τον οποίο αποτυπώθηκε και αναδείχθηκαν οι μεγάλες επιτυχίες του ΠΑΟΚ μέσα από τον Τύπο της εποχής.

Ο Παναγιώτης Γιαννόπουλος εξέτασε τις προσλήψεις της ίδρυσης του ΠΑΟΚ στον Τύπο της Θεσσαλονίκης το 1926, αναδεικνύοντας τον τρόπο με τον οποίο τα δημοσιεύματα της εποχής παρουσίασαν τη δημιουργία του συλλόγου.