Όσα δεν μαθαίνεις από τα βιβλία: Ένα μάθημα αθλητικής δημοσιογραφίας από το Athletiko.gr και τη ΣΑΕΚ ΑΚΜΗ

Στη διάρκεια μιας αποστολής στην Κροατία, ο Διονύσης Βερβελές βρέθηκε μαζί με άλλους δημοσιογράφους αντιμέτωπος με μια ομάδα εξαγριωμένων οπαδών. Η κατάσταση έγινε επικίνδυνη και, όταν τα πράγματα ξέφυγαν, θυμήθηκε ότι είχε στο πορτοφόλι του τη διεθνή δημοσιογραφική του ταυτότητα. Την έδειξε σε έναν από τους οπαδούς, ο οποίος, αφού την εξέτασε, έκανε νόημα στους υπόλοιπους να απομακρυνθούν. Ήταν μια από τις πιο τρομακτικές εμπειρίες της επαγγελματικής του πορείας. Και σίγουρα μια ιστορία που δύσκολα φαντάζεται κάποιος όταν σκέφτεται τη ζωή ενός αθλητικού δημοσιογράφου.

Για το κοινό, η δουλειά του ρεπόρτερ συνδέεται συνήθως με την παρουσία του στα γήπεδα, τις συνεντεύξεις με ποδοσφαιριστές, τις αποκλειστικές ειδήσεις και τα ταξίδια στο εξωτερικό. Πίσω από αυτή την εικόνα, όμως, υπάρχει μια καθημερινότητα γεμάτη «τηλεφωνήματα», πίεση, δύσκολες αποφάσεις και απρόβλεπτες καταστάσεις. Αυτή την πλευρά της αθλητικής δημοσιογραφίας είχαν την ευκαιρία να γνωρίσουν οι σπουδαστές της ΣΑΕΚ ΑΚΜΗ, μέσα από ένα Masterclass που πραγματοποιήθηκε σε συνεργασία με το Athletiko.gr και την ομάδα της εκπομπής Back2Μπακ. Ο Βασίλης Μπακόπουλος, ο Βασίλης Μοιρώτσος, ο Διονύσης Βερβελές, ο Κώστας Γουλής και ο Τάσος Καπετανάκος μοιράστηκαν εμπειρίες από την επαγγελματική τους πορεία, μίλησαν για τις απαιτήσεις του σύγχρονου ρεπορτάζ και απάντησαν στις ερωτήσεις των σπουδαστών. 

Μια δουλειά που αρχίζει από το πρώτο τηλεφώνημα

Η καθημερινότητα ενός αθλητικού ρεπόρτερ έχει αλλάξει σημαντικά τα τελευταία χρόνια. Την εποχή που οι εφημερίδες κυριαρχούσαν στην ενημέρωση, ο δημοσιογράφος είχε περισσότερο χρόνο για να συγκεντρώσει τις πληροφορίες του και να ολοκληρώσει το κείμενό του πριν από την εκτύπωση. Σήμερα, με τις ειδησεογραφικές ιστοσελίδες και τις ζωντανές εκπομπές, οι εξελίξεις πρέπει να μεταδίδονται σχεδόν αμέσως. Παράλληλα, ο ρεπόρτερ πρέπει να γράφει για το site, να προετοιμάζεται για τη ζωντανή εκπομπή και να παρακολουθεί όσα συμβαίνουν ακόμη και την ώρα που βρίσκεται μπροστά στην κάμερα.

Ο Τάσος Καπετανάκος περιέγραψε μια συνηθισμένη ημέρα, η οποία αρχίζει με επικοινωνία με ανθρώπους της ομάδας που καλύπτει και συνεχίζεται με διαρκή αναζήτηση πληροφοριών. Πότε θα γίνει η προπόνηση; Υπάρχει κάποιος τραυματισμός; Τι συμβαίνει στα αποδυτήρια; Υπάρχει κάποια εξέλιξη που πρέπει να δημοσιευθεί; Η δουλειά γίνεται πιο απαιτητική, επειδή οι ποδοσφαιρικές ομάδες έχουν περιορίσει σημαντικά την πρόσβαση των δημοσιογράφων στις προπονήσεις. Παλαιότερα οι ρεπόρτερ μπορούσαν να παρακολουθούν ολόκληρες προπονήσεις και να σχηματίζουν προσωπική άποψη για την κατάσταση των παικτών. Σήμερα, οι περισσότερες προπονήσεις πραγματοποιούνται κεκλεισμένων των θυρών. Έτσι, μεγάλο μέρος του ρεπορτάζ βασίζεται στην επικοινωνία με ανθρώπους που γνωρίζουν τι συμβαίνει στο εσωτερικό μιας ομάδας.

Αυτό απαιτεί χρόνο και υπομονή. Οι σχέσεις εμπιστοσύνης δεν δημιουργούνται από τη μια μέρα στην άλλη, ενώ οι συνεχείς αλλαγές σε διοικήσεις, τεχνικά επιτελεία και ποδοσφαιρικά τμήματα αναγκάζουν τους δημοσιογράφους να χτίζουν διαρκώς νέες επαφές. Για έναν νέο δημοσιογράφο, η πρώτη πρόκληση είναι να μάθει πώς λειτουργεί η διαδικασία παραγωγής της είδησης. Η εμπειρία στη ειδησεογραφική ροή, στη σύνταξη ή στην τηλεοπτική παραγωγή μπορεί να αποτελέσει το πρώτο βήμα πριν αναλάβει ένα απαιτητικό ρεπορτάζ ομάδας.

Όταν οι ομάδες σηκώνουν το τηλέφωνο

Μία από τις πιο ενδιαφέρουσες πλευρές της συζήτησης αφορούσε τις σχέσεις των δημοσιογράφων με τις διοικήσεις των ομάδων. Ο αθλητικός ρεπόρτερ χρειάζεται να επικοινωνεί με παράγοντες, στελέχη και ποδοσφαιριστές για να συγκεντρώνει πληροφορίες. Ταυτόχρονα, όμως, οφείλει να διατηρεί την ανεξαρτησία του, ακόμη κι όταν οι προσωπικές σχέσεις είναι στενές.

Ο Διονύσης Βερβελές μίλησε για τη φιλική σχέση του με τον Κώστα Καραπαπά, εξηγώντας ότι έχει φροντίσει να διαχωρίζει την προσωπική επικοινωνία από το επαγγελματικό του έργο. Όπως ανέφερε, η συγκεκριμένη σχέση δεν σημαίνει ότι αποκτά προνομιακή πρόσβαση σε αποκλειστικές πληροφορίες, ενώ δεν τον εμποδίζει να ασκεί κριτική στον Ολυμπιακό. Άλλωστε, ο ίδιος επισήμανε ότι ένας δημοσιογράφος χάνει την αξιοπιστία του, όταν προσπαθεί να παρουσιάσει μια εικόνα που έρχεται σε αντίθεση με όσα έχουν παρακολουθήσει οι φίλαθλοι.

Οι πιέσεις, ωστόσο, δεν περιορίζονται στους ρεπόρτερ. Ο Βασίλης Μοιρώτσος, από τη διευθυντική του θέση στο Athletiko.gr, περιέγραψε τις διαμαρτυρίες που μπορεί να δεχτεί ένα μέσο από τις ομάδες. Κάποιες αφορούν την κριτική που ασκήθηκε σε έναν σύλλογο, άλλες τον τρόπο παρουσίασης μιας είδησης και ορισμένες ακόμη και τον αριθμό των δημοσιευμάτων που αφιερώνονται σε κάθε ομάδα. Ανέφερε μάλιστα την περίπτωση παράγοντα που συνέχισε να ανταλλάσσει μηνύματα με τον διευθυντή του Athletiko.gr, Αντώνη Σαούλη, μέχρι τις δύο τα ξημερώματα, επιμένοντας σε μια διαφωνία.

Σε ένα άλλο περιστατικό, μια ομάδα εξέφρασε παράπονα, επειδή ο Βασίλης Μπακόπουλος είχε συμβουλευτεί διαιτητές προκειμένου να εξηγήσει σωστά μια αμφισβητούμενη φάση. Μια συνηθισμένη δημοσιογραφική πρακτική αντιμετωπίστηκε από την πλευρά του συλλόγου ως πιθανή ένδειξη μεροληψίας. Για τους σπουδαστές, το συγκεκριμένο μέρος του Masterclass ήταν μια ευκαιρία να κατανοήσουν ότι η δημοσιογραφική ανεξαρτησία δοκιμάζεται καθημερινά, συχνά μέσα από αποφάσεις που πρέπει να ληφθούν σε ελάχιστο χρόνο.

Τα ταξίδια που δεν μοιάζουν με διακοπές

Οι αποστολές στο εξωτερικό αποτελούν ένα από τα πιο ελκυστικά κομμάτια της αθλητικής δημοσιογραφίας. Ένας ρεπόρτερ μπορεί να επισκεφθεί δεκάδες χώρες, να παρακολουθήσει σημαντικούς αγώνες και να γνωρίσει ανθρώπους που διαφορετικά δύσκολα θα συναντούσε. Η πραγματικότητα, ωστόσο, απέχει αρκετά από την εικόνα ενός ταξιδιού αναψυχής.

Ο Βασίλης Μοιρώτσος περιέγραψε την πίεση που συνοδεύει κάθε αποστολή. Ο δημοσιογράφος πρέπει να επιστρέψει με υλικό που δικαιολογεί την παρουσία του εκεί. Αυτό μπορεί να σημαίνει συνεντεύξεις, ιδιαίτερες ιστορίες, βίντεο και πληροφορίες που δεν θα μπορούσε να συγκεντρώσει κάποιος παρακολουθώντας απλώς τον αγώνα από την τηλεόραση. Σήμερα, μάλιστα, οι απαιτήσεις έχουν πολλαπλασιαστεί. Ο ρεπόρτερ χρειάζεται να καλύψει τη συνέντευξη Τύπου, να συνδεθεί ζωντανά με την εκπομπή, να στείλει βίντεο και να ετοιμάσει περιεχόμενο για τα social media.

Ο Διονύσης Βερβελές εξήγησε ότι πολλές φορές η ημέρα ξεκινά με ελάχιστο ύπνο και συνεχίζεται μέχρι αργά το βράδυ, όταν οι δημοσιογραφικές υποχρεώσεις έχουν ολοκληρωθεί. Παρ' όλα αυτά, θυμήθηκε με ικανοποίηση τις χώρες που έχει επισκεφθεί καλύπτοντας αγώνες του Ολυμπιακού. Κάποτε, μάλιστα, είχε πάρει έναν χάρτη και σημείωνε τα μέρη στα οποία είχε ταξιδέψει για τη δουλειά του.

Ο Βασίλης Μοιρώτσος μοιράστηκε με τους σπουδαστές της ΣΑΕΚ ΑΚΜΗ την εμπειρία του από μια αποστολή στη Μασσαλία, για αγώνα του Παναθηναϊκού με τη Μαρσέιγ, σε μια ιδιαίτερα φορτισμένη περίοδο μετά τη δολοφονία του Μιχάλη Κατσουρή. Κατά την παραμονή τους στην πόλη, ο ίδιος και συνάδελφοί του συνάντησαν οπαδούς που τους ρώτησαν αν ήταν Έλληνες. Προσπάθησαν να αποφύγουν την ένταση απαντώντας στα αγγλικά και επέστρεψαν γρήγορα στο ξενοδοχείο.

Στις αποστολές υπάρχουν επίσης μικρότερα, αλλά εξίσου πραγματικά προβλήματα: η κακή σύνδεση στο διαδίκτυο, οι ακραίες καιρικές συνθήκες, οι αλλαγές στο πρόγραμμα ενός αγώνα και η δυσκολία να βρεθεί ο κατάλληλος χώρος για μια ζωντανή μετάδοση. Ακόμη και το αν ο δημοσιογράφος έχει μαζί του τον σωστό εξοπλισμό ή τα κατάλληλα ρούχα μπορεί να επηρεάσει τη δουλειά του. Παρ' όλα αυτά, οι συμμετέχοντες συμφώνησαν ότι οι αποστολές προσφέρουν μεγάλη επαγγελματική ικανοποίηση. Ιδιαίτερα όταν ο δημοσιογράφος επιστρέφει γνωρίζοντας ότι κατάφερε να καλύψει σωστά το γεγονός και να προσφέρει κάτι ουσιαστικό στο κοινό του.

Από τις εφημερίδες στο YouTube: Ένα επάγγελμα που αλλάζει

Η συζήτηση στη ΣΑΕΚ ΑΚΜΗ ανέδειξε και μια ακόμη σημαντική αλλαγή: τον τρόπο με τον οποίο παράγεται και καταναλώνεται σήμερα το αθλητικό περιεχόμενο. Οι παλαιότεροι δημοσιογράφοι της ομάδας ξεκίνησαν την καριέρα τους σε μια εποχή όπου οι εφημερίδες αποτελούσαν βασικό μέσο ενημέρωσης. Σήμερα, οι ειδησεογραφικές ιστοσελίδες, οι διαδικτυακές εκπομπές και τα social media έχουν αλλάξει τους ρυθμούς της δουλειάς. 

Ο Βασίλης Μπακόπουλος, με πολυετή εμπειρία στην τηλεόραση, αναφέρθηκε στη διαρκώς αυξανόμενη σημασία του YouTube και στις επαγγελματικές ευκαιρίες που δημιουργεί για τη νέα γενιά. Επισήμανε, ωστόσο, ότι η δυνατότητα να δημιουργήσει κάποιος μια διαδικτυακή εκπομπή δεν σημαίνει ότι μπορεί να αγνοήσει τους κανόνες της δημοσιογραφίας. Η σωστή ενημέρωση, η τεκμηρίωση και η υπευθυνότητα παραμένουν απαραίτητες, ανεξάρτητα από την πλατφόρμα.

Ο Διονύσης Βερβελές, ο οποίος διαθέτει προσωπικό κανάλι στο YouTube, περιέγραψε πώς μια αρχική προσπάθεια προβολής του βιβλίου του εξελίχθηκε σταδιακά σε παραγωγή podcast και διαδικτυακών εκπομπών, καθώς αυξανόταν το ενδιαφέρον του κοινού.

Η κυριαρχία των νέων ψηφιακών μέσων και στον χώρο της αθλητικής δημοσιογραφίας επηρεάζει και τον τρόπο λειτουργίας των μεγάλων δημοσιογραφικών παραγωγών. Η εκπομπή Back2Μπακ του Athletiko.gr αποτέλεσε χαρακτηριστικό παράδειγμα στη συζήτηση. Πίσω από τους δημοσιογράφους που εμφανίζονται στην οθόνη βρίσκεται μια ολόκληρη ομάδα ανθρώπων που φροντίζει για την προετοιμασία, την παραγωγή, τη σκηνοθεσία, τον ήχο, τις κάμερες και την επεξεργασία του υλικού. Κάθε εκπομπή απαιτεί συντονισμό, προγραμματισμό των θεμάτων και τεχνική υποστήριξη. Και όταν ολοκληρώνεται η ζωντανή μετάδοση, η δουλειά συνεχίζεται, καθώς το υλικό αξιοποιείται σε αποσπάσματα, βίντεο μικρής διάρκειας και δημοσιεύματα.

Αυτή η διαδικασία δείχνει ότι η σύγχρονη αθλητική δημοσιογραφία προσφέρει περισσότερες επαγγελματικές διεξόδους από όσες συνδέονται παραδοσιακά με τον ρόλο του ρεπόρτερ. Συντάκτες, παρουσιαστές, παραγωγοί, σκηνοθέτες, τεχνικοί και δημιουργοί ψηφιακού περιεχομένου συνεργάζονται για να φτάσει η τελική πληροφορία στο κοινό. Ο Βασίλης Μπακόπουλος, μάλιστα, στάθηκε ιδιαίτερα στη σημασία του σεβασμού προς τους ανθρώπους που εργάζονται πίσω από τις κάμερες. Μπορεί να μην έχουν την ίδια δημόσια προβολή με τους παρουσιαστές, αλλά η συμβολή τους είναι καθοριστική για το αποτέλεσμα.

Η σχέση με το κοινό και η ευθύνη της δημόσιας έκφρασης

Η παρουσία ενός δημοσιογράφου στην τηλεόραση ή στο YouTube δημιουργεί μια ιδιαίτερη σχέση με το κοινό του. Οι φίλαθλοι παρακολουθούν τις εκπομπές, σχολιάζουν τις απόψεις και συχνά αντιδρούν έντονα όταν διαφωνούν με μια εκτίμηση. Οι άνθρωποι του Athletiko.gr αναφέρθηκαν στη σημασία της τεκμηριωμένης κριτικής και στην προσπάθεια να αποφεύγονται οι προσωπικές επιθέσεις και η τοξικότητα.

Στη διάρκεια του Masterclass επισημάνθηκε ότι η έντονη διαφωνία αποτελεί μέρος μιας αθλητικής συζήτησης, αρκεί να στηρίζεται σε επιχειρήματα και να μην καταλήγει σε απαξιωτικούς χαρακτηρισμούς. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχε και η παρατήρηση ότι οι ίδιοι οι ποδοσφαιριστές και οι προπονητές παρακολουθούν όσα λέγονται στις εκπομπές. Ένας δημοσιογράφος μπορεί να ασκήσει κριτική σε έναν αθλητή και λίγες ημέρες αργότερα να τον συναντήσει σε ένα αεροδρόμιο ή σε μια συνέντευξη. Μπορεί ακόμη να χρειαστεί να του ζητήσει μια δήλωση, ενώ εκείνος έχει ενοχληθεί από κάποιο προηγούμενο σχόλιο.

Η αγάπη για έναν σύλλογο αποτελεί συχνά την αφετηρία της ενασχόλησης με την αθλητική δημοσιογραφία. Όταν όμως αυτή μετατρέπεται σε επάγγελμα, ο ρεπόρτερ χρειάζεται να αξιολογεί τα γεγονότα με επαγγελματικά κριτήρια. Χαρακτηριστικό παράδειγμα το περιστατικό με έναν δημοσιογράφο, ο οποίος, παρακολουθώντας την προετοιμασία μιας ομάδας την οποία δεν υποστήριζε, διαφώνησε με τις ενθουσιώδεις εκτιμήσεις των συναδέλφων του για έναν υπό δοκιμή ποδοσφαιριστή. Παρότι η δική του άποψη ήταν μειοψηφική, επέμεινε. Τελικά λίγες ημέρες αργότερα ο παίκτης απορρίφθηκε. Η ιστορία αναδεικνύει τη σημασία της προσωπικής κρίσης και της δυνατότητας ενός δημοσιογράφου να διαφωνεί, ακόμη κι όταν η πλειονότητα υποστηρίζει κάτι διαφορετικό.

Οι ερωτήσεις των σπουδαστών και η επόμενη γενιά

Ένα από τα πιο ουσιαστικά στοιχεία του Masterclass ήταν η συμμετοχή των ίδιων των σπουδαστών της ΣΑΕΚ ΑΚΜΗ. Οι ερωτήσεις τους έδωσαν την ευκαιρία στους δημοσιογράφους να μιλήσουν για ζητήματα που απασχολούν όσους σκέφτονται να ακολουθήσουν το επάγγελμα. Μια από τις ερωτήσεις αφορούσε τη δυσκολία επιβεβαίωσης μιας μεταγραφής που εμφανίζεται αρχικά σε δημοσίευμα του εξωτερικού. Ο Κώστας Γουλής εξήγησε ότι, ειδικά τους καλοκαιρινούς μήνες, μπορεί να κυκλοφορήσουν πολλά διαφορετικά ονόματα ποδοσφαιριστών μέσα στην ίδια ημέρα. Ο ρεπόρτερ πρέπει να αξιολογήσει τις πληροφορίες, να επικοινωνήσει με τις πηγές του και να αποφασίσει ποιες αξίζει να διερευνήσει. Ακόμη δυσκολότερη γίνεται η κατάσταση όταν μια πληροφορία προκύπτει στη διάρκεια ζωντανής εκπομπής και πρέπει να ελεγχθεί χωρίς να διακοπεί η παρουσία του δημοσιογράφου στον αέρα.

Μια άλλη ερώτηση έφερε στο προσκήνιο τις γυναίκες στην αθλητική δημοσιογραφία και τους πιθανούς κινδύνους που αντιμετωπίζουν στις αποστολές. Οι συμμετέχοντες αναγνώρισαν ότι ο χώρος παραδοσιακά χαρακτηριζόταν από έντονη ανδρική παρουσία, ενώ αναφέρθηκαν στην αυξανόμενη συμμετοχή γυναικών τόσο στο ρεπορτάζ όσο και σε θέσεις ευθύνης. Στη συζήτηση παρουσιάστηκαν επίσης παραδείγματα γυναικών που εργάζονται στο Athletiko.gr, καλύπτουν αποστολές και συμμετέχουν στην παραγωγή και παρουσίαση εκπομπών.

Μέσα από αυτές τις συζητήσεις, οι σπουδαστές είχαν την ευκαιρία να αντιληφθούν πόσες διαφορετικές δεξιότητες απαιτεί η δουλειά: σωστή επικοινωνία, αξιολόγηση πληροφοριών, ψυχραιμία, συνεργασία και δυνατότητα προσαρμογής σε διαρκώς μεταβαλλόμενες συνθήκες.

Από τα θρανία της ΣΑΕΚ ΑΚΜΗ στον επαγγελματικό χώρο

Η συνάντηση είχε και μια ιδιαίτερη προσωπική διάσταση. Ο Τάσος Καπετανάκος είχε βρεθεί πριν από χρόνια στη θέση των σημερινών σπουδαστών, καθώς είχε παρακολουθήσει ο ίδιος σπουδές δημοσιογραφίας στη ΣΑΕΚ ΑΚΜΗ. Επιστρέφοντας αυτή τη φορά ως επαγγελματίας, μίλησε για τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει κάποιος στα πρώτα βήματα της καριέρας του και για τις θυσίες που απαιτούνται.

Αντίστοιχα, οι υπόλοιποι δημοσιογράφοι περιέγραψαν τη δική τους διαδρομή, από τις πρώτες σπουδές και τις εφημερίδες μέχρι τις σύγχρονες ψηφιακές παραγωγές. Κοινό στοιχείο των τοποθετήσεών τους ήταν ότι η επαγγελματική εξέλιξη χρειάζεται υπομονή, προσπάθεια και διαρκή διάθεση για μάθηση.

Αυτή είναι και η ουσία της συνεργασίας του Athletiko.gr με τη ΣΑΕΚ ΑΚΜΗ: η δυνατότητα των νέων ανθρώπων που προετοιμάζονται για την επαγγελματική τους πορεία να έρθουν σε επαφή με εκείνους που εργάζονται καθημερινά στον χώρο που τους ενδιαφέρει. Οι εμπειρίες που μοιράστηκαν οι δημοσιογράφοι έδειξαν ότι πίσω από μια αποκλειστική είδηση, μια ζωντανή σύνδεση ή μια τηλεοπτική εκπομπή υπάρχει μια ολόκληρη διαδικασία, την οποία το κοινό σπάνια βλέπει. Και για όσους βρίσκονται ακόμη στην αρχή της διαδρομής τους, η δυνατότητα να γνωρίσουν αυτή την πραγματικότητα αποτελεί ένα χρήσιμο πρώτο βήμα για να καταλάβουν τι σημαίνει να εργάζεσαι ως αθλητικός δημοσιογράφος.