Παγκόσμιο Κύπελλο στη χώρα του Ντόναλντ Τραμπ
Το Παγκόσμιο Κύπελλο του 2026 είναι ένα γεγονός με έντονο πολιτικό και κοινωνικό βάρος - Στις ΗΠΑ του Ντόναλντ Τραμπ το ποδόσφαιρο καλείται να δείξει αν μπορεί ακόμη να ενώνει έναν κόσμο που μοιάζει ολοένα και πιο διχασμένος.
Μην χάνεις είδηση. Βάλε το στην Google
Ένα πολιτικό, οικονομικό και κοινωνικό γεγονός που διεξάγεται σε μια από τις πιο πολωμένες περιόδους της σύγχρονης (αμερικανικής) ιστορίας. Αυτό είναι το Παγκόσμιο Κύπελλο του 2026, το πρώτο που φιλοξενείται από τρεις χώρες: τις ΗΠΑ, τον Καναδά και το Μεξικό.
Ωστόσο, οι σχέσεις των ΗΠΑ με τους δύο γείτονές τους έχουν επιδεινωθεί κατά τη διάρκεια της δεύτερης κυβέρνησης Ντόναλντ Τραμπ, λόγω εμπορικών διαφορών, ζητημάτων μετανάστευσης και πολιτικών στα σύνορα, μια δραματική αλλαγή σε σχέση με το 2017, όταν οι τρεις χώρες είχαν αρχικά συμφωνήσει στη διοργάνωση.
Οι ΗΠΑ φιλοξενούν φέτος το Μουντιάλ, αλλά και τους Θερινούς Ολυμπιακούς του 2028, και η κυβέρνηση δήλωσε ότι αθλητές, προπονητές και προσωπικό των διοργανώσεων θα εξαιρούνται από τους περιορισμούς. Ωστόσο, το Στέιτ Ντιπάρτμεντ διευκρίνισε ότι μόνο «μια μικρή ομάδα ταξιδιωτών» θα πληροί τα κριτήρια εξαίρεσης, κάτι που σημαίνει ότι φίλαθλοι, δημοσιογράφοι και χορηγοί από χώρες με περιορισμούς μπορεί να αποκλειστούν.
Η διοργάνωση που η FIFA παρουσιάζει ως «γιορτή της παγκόσμιας ενότητας» φιλοξενείται κυρίως στις Ηνωμένες Πολιτείες ενός προέδρου που έχει συνδέσει το πολιτικό του στίγμα με τα σύνορα, τους περιορισμούς στη μετανάστευση και το δόγμα «America First».
Τι σημαίνει αυτό στην πράξη; Για πρώτη φορά, η εμπειρία της κορυφαίας ποδοσφαιρικής διοργάνωσης δεν θα είναι ομοιόμορφη για όλους. Κάποιοι φίλαθλοι θα ταξιδέψουν χωρίς εμπόδια, ενώ άλλοι θα αντιμετωπίσουν γραφειοκρατικά ή πολιτικά φίλτρα που θα καθορίσουν στην πράξη ποιος έχει πρόσβαση στη «γιορτή του ποδοσφαίρου». Έτσι, το Παγκόσμιο Κύπελλο παύει να είναι μόνο ένα αθλητικό γεγονός και μετατρέπεται και σε πεδίο εφαρμογής πολιτικής ιδεολογίας.
Η αντίφαση είναι συμβολική. Το ποδόσφαιρο είναι το πιο διεθνοποιημένο άθλημα στον κόσμο. Και η κορυφαία διοργάνωσή του βασίζεται στη μετακίνηση εκατομμυρίων ανθρώπων από κάθε γωνιά του πλανήτη. Την ίδια στιγμή, η αμερικανική κυβέρνηση εφαρμόζει ένα από τα αυστηρότερα καθεστώτα εισόδου των τελευταίων δεκαετιών.
Σε δημόσιες τοποθετήσεις του, ο Τραμπ έχει επανειλημμένα τονίσει την ανάγκη ενίσχυσης της «ασφάλειας των συνόρων» και της αυστηρής διαδικασίας ελέγχου εισόδου, υπογραμμίζοντας ότι ακόμη και για μεγάλες διεθνείς διοργανώσεις «η ασφάλεια και η νομιμότητα των διαδικασιών παραμένουν αδιαπραγμάτευτες προτεραιότητες».
Το ποδόσφαιρο χωρίς σύνορα απέναντι στην πολιτική των συνόρων
Η κυβέρνηση Τραμπ έχει εξαιρέσει από τους ταξιδιωτικούς περιορισμούς τους ποδοσφαιριστές, τους προπονητές και τα μέλη των επίσημων αποστολών. Ωστόσο, οι εξαιρέσεις αυτές δεν επεκτείνονται αυτομάτως στους φιλάθλους. Πολίτες χωρών που βρίσκονται σε λίστες περιορισμών ή αυξημένου ελέγχου αντιμετωπίζουν σημαντικά εμπόδια για να ταξιδέψουν στις Ηνωμένες Πολιτείες και να παρακολουθήσουν τους αγώνες της εθνικής τους ομάδας.
Αυτό σημαίνει ότι για πρώτη φορά στην ιστορία του θεσμού υπάρχει το ενδεχόμενο ομάδες να αγωνίζονται μπροστά σε ελάχιστου φιλάθλους όχι για οικονομικούς λόγους, αλλά εξαιτίας πολιτικών αποφάσεων. Η FIFA διακηρύσσει διαχρονικά ότι «το ποδόσφαιρο ενώνει», όμως η πραγματικότητα του 2026 δείχνει πως η γεωπολιτική πια έχει μπει μέσα στο γήπεδο.
Η υπόθεση του Σομαλού διαιτητή
Η συζήτηση πήρε ακόμη μεγαλύτερες διαστάσεις όταν ο Σομαλός διαιτητής Ομάρ Αρτάν, ένας από τους κορυφαίους Αφρικανούς διαιτητές, δεν κατάφερε να εισέλθει στις Ηνωμένες Πολιτείες παρά το γεγονός ότι διέθετε έγκυρη βίζα. Επρόκειτο να γίνει ο πρώτος Σομαλός διαιτητής σε τελική φάση Παγκοσμίου Κυπέλλου, όμως αποκλείστηκε από τη διοργάνωση ύστερα από απόφαση των αμερικανικών αρχών.
Το περιστατικό προκάλεσε έντονες αντιδράσεις και ανέδειξε το κεντρικό δίλημμα του τουρνουά: ποιος έχει τελικά τον τελευταίο λόγο σε αυτή την παγκόσμια αθλητική διοργάνωση, η FIFA ή το κράτος που τη φιλοξενεί;
«Welcome to the USA» (Καλώς ήρθατε στις Ηνωμένες Πολιτείες) έγραψε ειρωνικά στο πρωτοσέλιδό της η γαλλική εφημερίδα «L’ Equipe», αναφερόμενη στην απέλαση του Αρτάν και παρουσιάζοντας τον Τραμπ να κρατά στο ένα χέρι το τρόπαιο του Παγκοσμίου Κυπέλλου και στο άλλο μια μαριονέτα με τη μορφή του προέδρου της FIFA, Τζιάνι Ινφαντίνο.
Εξάλλου ο πρόεδρος της Παγκόσμιας Συνομοσπονδίας ήταν αυτός που θέσπισε το «FIFA Peace Prize – Football Unites the World» με σκοπό να αναγνωρίζει πρόσωπα που, σύμφωνα με τον οργανισμό, συμβάλλουν στην προώθηση της ειρήνης και της ενότητας σε παγκόσμιο επίπεδο και το απένειμε αυτοπροσώπως στον Τραμπ τον περασμένο Δεκέμβριο...
Η σκιά της πολιτικής πάνω από το τουρνουά
Οι ανησυχίες δεν περιορίζονται στους ταξιδιωτικούς περιορισμούς. Οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων προειδοποιούν ότι το Παγκόσμιο Κύπελλο διεξάγεται σε ένα κλίμα φόβου που συνδέεται με τις επιχειρήσεις απέλασης μεταναστών, την αυστηρή επιτήρηση των συνόρων και τη ρητορική της κυβέρνησης απέναντι στους ξένους.
Για πολλούς αναλυτές, η εικόνα αυτή δημιουργεί μια πρωτόγνωρη αντίφαση: η μεγαλύτερη γιορτή της πολυπολιτισμικότητας φιλοξενείται σε μια χώρα όπου το μεταναστευτικό βρίσκεται στο επίκεντρο της πολιτικής αντιπαράθεσης.
Οι αμερικανικές αρχές και η FIFA προβάλλουν τη διοργάνωση ως τεράστια οικονομική ευκαιρία. Οι προβλέψεις κάνουν λόγο για δεκάδες δισεκατομμύρια δολάρια οικονομικής δραστηριότητας, εκατοντάδες χιλιάδες θέσεις εργασίας και μια άνευ προηγουμένου εισροή τουριστών.
Η Ουάσιγκτον αντιμετωπίζει το τουρνουά ως ευκαιρία προβολής της αμερικανικής ισχύος, ανάλογη με τους Ολυμπιακούς Αγώνες του Λος Άντζελες το 2028. Δεν είναι τυχαίο ότι έχει δημιουργηθεί ειδικός κυβερνητικός μηχανισμός συντονισμού για τη διοργάνωση, με τη συμμετοχή ομοσπονδιακών υπηρεσιών ασφαλείας και μεταφορών.
Ωστόσο, πολλοί οικονομολόγοι υπενθυμίζουν ότι οι υποσχέσεις για τεράστια κέρδη συνοδεύουν σχεδόν κάθε μεγάλο αθλητικό γεγονός και δεν επιβεβαιώνονται πάντοτε στην πράξη. Συχνά τα οφέλη συγκεντρώνονται σε χορηγούς, τουριστικές επιχειρήσεις και εμπορικούς εταίρους, ενώ οι τοπικές κοινωνίες επωμίζονται σημαντικό μέρος του κόστους. Επιπλέον, η εκτόξευση των τιμών των εισιτηρίων και η ακριβή μετακίνηση στις ΗΠΑ καθιστούν το τουρνουά το πιο ακριβό στην ιστορία για πολλούς φιλάθλους.
Παγκόσμιο Κύπελλο σε έναν κόσμο γεωπολιτικών εντάσεων
Το 2026 βρίσκει τον κόσμο σε μια περίοδο έντονων γεωπολιτικών αναταράξεων. Οι σχέσεις των ΗΠΑ με χώρες όπως το Ιράν, οι μεταναστευτικές πολιτικές, ακόμη και ζητήματα δημόσιας υγείας και ασφάλειας έχουν μεταφερθεί στη συζήτηση γύρω από το τουρνουά. Η περίπτωση των Ιρανών φιλάθλων και αξιωματούχων που αντιμετώπισαν προβλήματα θεωρήσεων είναι ενδεικτική του πώς οι διεθνείς εντάσεις επηρεάζουν μια διοργάνωση που υποτίθεται ότι βρίσκεται πάνω από την πολιτική.
Υπάρχει και μία ακόμη διάσταση που συζητείται όλο και περισσότερο: και αυτή αφορά το περιβάλλον. Το Μουντιάλ του 2026 είναι το μεγαλύτερο όλων των εποχών, με 48 ομάδες και αγώνες σε τεράστιες αποστάσεις μεταξύ ΗΠΑ, Καναδά και Μεξικού. Σύμφωνα με εκτιμήσεις, οι εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα ενδέχεται να ξεπεράσουν κατά πολύ εκείνες προηγούμενων διοργανώσεων, κυρίως λόγω των αεροπορικών μετακινήσεων εκατομμυρίων φιλάθλων και αποστολών.
Πέρα από τους αγώνες που θα δούμε στα γήπεδα, υπάρχει εδώ μπροστά μας και μια εξίσου σημαντική αναμέτρηση: είναι αυτή ανάμεσα στην παγκοσμιοποίηση που εκφράζει το ποδόσφαιρο και στον εθνικό προστατευτισμό που εκφράζει η πολιτική Τραμπ.
Το ποδόσφαιρο καλείται να δείξει αν μπορεί ακόμη να ενώνει έναν κόσμο που μοιάζει, ή είναι, ολοένα και πιο διχασμένος.
-Με πληροφορίες από Reuters, The Guardian, cfr.org
Μην χάνεις είδηση. Βάλε το στην Google
ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ
