Προμετωπιαίος φλοιός και αμυγδαλή: Τα δύο σημεία του εγκεφάλου που ορίζουν το εύστοχο πέναλτι

Στον αγωνιστικό χώρο, την ώρα της αναμέτρησης, οι επιδόσεις δεν έχουν να κάνουν μόνο με τη φυσική κατάσταση. Για να ανήκει κάποιος αθλητής στο κορυφαίο επίπεδο δεν αρκεί να τρέχει γρήγορα και να πηδάει ψηλά. Απαιτείται και μία (κάποια) πνευματικότητα, καθαρό μυαλό και σκέψεις που μετατρέπονται σε αποφάσεις εν ριπή οφθαλμού.

Η στιγμή της εκτέλεσης του πέναλτι στο ποδόσφαιρο αποτελεί τον ορισμό της συνεργασίας του σώματος με το μυαλό. Ακόμα και οι κορυφαίοι έχουν το δικαίωμα να αστοχήσουν, μα όταν συμβαίνει αυτό θα πρέπει να ξέρουν τι ακριβώς δεν πήγε καλά. Για να μην επαναληφθεί... 

Η στιγμή που ο Μέσι τα κάνει... θάλασσα 

Ο Λιονέλ Μέσι έχει καταφέρει στο ποδόσφαιρα όσα κανείς και αυτές τις μέρες οδηγεί την Αργεντινή στην προσπάθειά της να κατακτήσει ξανά το Παγκόσμιο Κύπελλο στα γήπεδα της Αμερικής αυτή τη φορά. Είναι καθοριστικός, κυριαρχικός και τα αποτελέσματα των δικαιώνουν. Μερικές πράξεις του όμως, έθεσαν την ομάδα σε κίνδυνο. Έχει χάσει δύο πέναλτι στο τουρνουά!

Ο Κιλιάν Εμπαπέ είναι ο MVP της Γαλλίας μέχρι τα ημιτελικά τουλάχιστον. Ονειρεύεται κι αυτός κορυφές, όπως κι αυτός έχει αστοχήσει από την άσπρη βούλα. Σε μία στημένη φάση βέβαια που επίδραση έχει και ο αντίπαλος τερματοφύλακας. Αλλά ας εστιάσουμε στον εγκέφαλο του εκτελεστή...  

Αυτό που πιθανότατα να μην γνώριζαν συνειδητά ο Μέσι και ο Εμπαπέ, αν και το ένιωσα με κάποιον τρόπο, είναι πως «η απόδοση, άρα και το αποτέλεσμα σε τέτοιες αγωνιστικές στιγμές, επηρεάζεται σε μεγάλο βαθμό από τη συναισθηματική κατάσταση του αθλητή. Κι αυτό είναι κάτι που μπορείς να μάθεις να ελέγχεις», δηλώνει η καθηγήτρια νευροεπιστήμης του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης, Χόλι Μπριτζ, η οποία έχει ηγηθεί μιας έρευνας που ασχολείται ακριβώς με τη συνθήκη του πέναλτι. Με το τι επικρατεί στο σώμα και στο μυαλό την ώρα της κρίσης.

Οι επιστήμονες υποστηρίζουν ότι η κορυφαία απόδοση εξαρτάται από τη συνεργασία δύο περιοχών του εγκεφάλου: Του προμετωπιαίου φλοιού και της αμυγδαλής. Πρόκειται για μια λεπτή ισορροπία. Όταν κυριαρχεί το συναίσθημα, χάνεις την ακρίβειά σου. Όταν, όμως, προσπαθείς να ελέγξεις τα πάντα, ο εγκέφαλος αρχίζει να υπεραναλύει.

Σε στιγμές που μπορούν να κρίνουν έναν αγώνα, όπως οι στημένες φάσεις, αυτή η ισορροπία γίνεται ακόμη πιο σημαντική.

«Αν εκείνες τις κρίσιμες στιγμές δεν είσαι συγκεντρωμένος και το μυαλό σου είναι διασκορπισμένο, τότε γίνεται πολύ πιο δύσκολο να εκτελέσεις ένα πέναλτι με ακρίβεια», προσθέτει ο Δόκτορ Νίκλας Χάουζερ, ιδρυτής και διευθύνων σύμβουλος της εταιρείας «Neuro11» και συνεργάτης επί σειρά ετών της Λίβερπουλ.

Όταν οι παίκτες βρίσκουν αυτή την ιδανική ισορροπία μεταξύ σώματος και μυαλού, τότε βρίσκονται σε αυτό που οι ειδικοί αποκαλούν «in the zone» ή «flow state». Δηλαδή, σε μία αρμονική κατάσταση που μπορεί να προσφέρει τα ιδανικά αποτελέσματα.

«Νιώθεις απόλυτη πνευματική διαύγεια, ενώ ταυτόχρονα το σώμα σου παραμένει χαλαρό», εξηγεί ο Δρ. Νικλας Χάουζ. «Όταν μιλάμε για τις μικρές διαφορές που κρίνουν το αποτέλεσμα, αυτές είναι οι λεπτομέρειες που μπορούν να κάνουν όλη τη διαφορά».

Η επίδραση του ποδόσφαιρου στον εγκέφαλο 

Αν κάποιος παίζει ποδόσφαιρο «χρησιμοποιεί περισσότερες λειτουργίες του εγκεφάλου, απ’ ότι εγώ όταν κάνω μία ακαδημαϊκή έρευνα», λέει η Χόλι Μπριτζ. Τα τελευταία χρόνια η προπονητική δίνει μεγάλη έμφαση στις ασκήσεις του εγκεφάλου σε συνθήκες αγώνα. Ωστόσο, η Μπριτζ θεωρεί ότι αυτό έχει οδηγήσει σε υποτίμηση της επανάληψης βασικών τεχνικών δεξιοτήτων. «Ο μόνος τρόπος για να βελτιωθεί ο εγκέφαλος είναι να επαναλαμβάνει τις ίδιες κινήσεις ξανά και ξανά. Το σημαντικό είναι να επαναλαμβάνεις τη σωστή εκτέλεση πέναλτι»

Η καθηγήτρια σημειώνει ότι η παρεγκεφαλίδα (cerebellum) συγκεντρώνει πληροφορίες απ' όλες τις αισθήσεις και τις χρησιμοποιεί για να βελτιώνει την κίνηση. Ο εγκέφαλος συγκρίνει διαρκώς αυτό που περίμενε να συμβεί με αυτό που πραγματικά συνέβη και διορθώνει τα κινητικά πρότυπα. Εάν ένας ποδοσφαιριστής εκτελεί συνεχώς μια κίνηση λανθασμένα τη στιγμή που εκτελεί πέναλτι, δημιουργούνται ισχυρές νευρωνικές συνδέσεις που αργότερα είναι δύσκολο να αλλάξουν. Αντίθετα, όταν επαναλαμβάνει σωστά μια τεχνική, αυτή αυτοματοποιείται.

Σύμφωνα με την Μπριτζ και τα όσα περιγράφει στην έρευνά της για το «Football on the Brain» που χρηματοδοτείται από το Enriching Engagement Scheme του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης, η αυτοματοποίηση των βασικών τεχνικών δεν περιορίζει τη δημιουργικότητα, αντίθετα την ενισχύει.

Όταν ένας παίκτης δεν χρειάζεται πλέον να σκέφτεται πώς θα κοντρολάρει ή θα χτυπήσει την μπάλα, ο εγκέφαλός του απελευθερώνει γνωστικούς πόρους για να επεξεργαστεί πιο σύνθετες πληροφορίες, όπως την κίνηση των αντιπάλων, τις επιλογές πάσας, τον διαθέσιμο χώρο ή την τακτική κατάσταση του παιχνιδιού. Στοιχεία που θα χρειαστεί να ενεργοποιήσει ο Μέσι την επόμενη φορά θα εκτελέσει πέναλτι. Αν θέλει να ευστοχήσει και να στείλει την Αργεντινή στην κορυφή του κόσμου. Το ίδιο ο Κιλιάν Εμπαπέ, ο Χάρι Κέιν και ο Λαμίν Γιαμάλ.