Μια ιστορία από την Αλγερία: Για την Αφρική το ποδόσφαιρο δεν ήταν ποτέ απλώς ένα παιχνίδι
Καταρχάς, σε ανθρωπολογικό επίπεδο, να θυμίσουμε πως όλοι καταγόμαστε από την Αφρική. Εκεί γεννήθηκε ο Homo Sapien πριν από περίπου 300.000 χρόνια και μπορεί κάποιοι να μην επιστρέψουν ποτέ σε μέρη που το DNA τους θα αισθανθεί οικεία, αλλά, υπό μια έννοια, το Κύπελλο Εθνών Αφρικής μας επαναφέρει -έστω με τη μορφή φιλάθλου- στα πάτρια εδάφη. Ευτυχώς δεν μας ακούει ο Χίτλερ, για να μας στείλει με VIP πρόσκληση σε στρατόπεδο συγκέντρωσης, όποτε συνεχίζουμε… Όχι με ανθρωπολογία, αλλά με ποδοσφαιρική ματιά.
Για την Αφρική το δημοφιλέστερο άθλημα του πλανήτη δεν ήταν ποτέ ένα παιχνίδι με τι λογική «πάμε κι ας κερδίσει ο καλύτερος». Αν οι Λατινοαμερικάνοι έχουν τις περισσότερες ιστορίες, που αρκετές δημιούργησαν θρύλους και μύθους, οι Αφρικανοί έχουν τις δικές τους. Λίγες ώρες πριν τον μεγάλο και συμβολικό τελικό του Κυπέλλου Εθνών Αφρικής, ανάμεσα στο Μαρόκο και τη Σενεγάλη, αξίζει κανείς να θυμηθεί την εθνική ομάδα που ήδη έπαιζε αγώνες πριν καν δημιουργηθεί η χώρα της.
Η ενδεκάδα της ανεξαρτησίας
Η Αλγερία στο τουρνουά που ολοκληρώνεται το βράδυ της Κυριακής (18 Ιανουαρίου) στο Ραμπάτ, αποκλείστηκε προ ημερών, όταν έχασε στον προημιτελικό από τη Νιγηρία με 2-0. Πίσω στο 1958 όμως, υπάρχει κάτι το κινηματογραφικό στην ποδοσφαιρική ιστορία της χώρας.
Από το 1954 κιόλας, οι Αλγερινοί αγωνίζονταν ήδη για την ανεξαρτησία τους από τη Γαλλία, με επικεφαλής το Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο. Γνωστό περισσότερο ως «FLN», από τα αρχικά του «Front de libération nationale».
Πολλοί Μουσουλμάνοι Αλγερινοί, που η αποικιακή διοίκησης της Γαλλίας τους ονόμαζε ιθαγενείς, βρίσκονταν ήδη εντός του γαλλικού πρωταθλήματος ποδοσφαίρου. Ο Μουσταφά Ζιτούνια και ο Ρασίντ Μεκλούφι, δύο από τους πιο ταλαντούχους Αλγερινούς από το 1956 έως το 1958 φόρεσαν τη φανέλα με το εθνόσημο της Γαλλίας. Ώσπου…
Στις 13 Απριλίου του 1958, λίγο καιρό πριν την έναρξη του Παγκοσμίου Κυπέλλου στη Σουηδία, ο Ζιτούνια και ο Μεκλούφι εξαφανίστηκαν από τη Γαλλία. Μία μέρα αργότερα, επανεμφανίστηκαν -μαζί με άλλους εννέα ποδοσφαιριστές- στην Τύνιδα, σε μία συνάντηση με τον Τυνήσιο πρόεδρο, Χαμπίμπ Μπουργκίμπα.
Τα γαλλικά μέσα ενημέρωσης της εποχής έγραψαν τίτλους «προδοσίας», θεωρώντας -και όχι άδικα όπως εν τέλει αποδείχθηκε- πως είχαν πάει εκεί για να ενταχθούν στον αγώνα της Αλγερίας για ανεξαρτησία. Κι έτσι, ο Ζιτούνια, ο Μεκλούφι και οι υπόλοιποι εννέα δημιούργησαν αυτό που αργότερα ονομάστηκε «Onze de l'Independance». Δηλαδή, «η ενδεκάδα της Ανεξαρτησίας».
Αυτή ήταν κατά κάποιον τρόπο, η μόνη περίπτωση στον κόσμο όπου δημιουργήθηκε εθνική ομάδα τέσσερα χρόνια πριν από την πραγματική δημιουργία της χώρας.
Κατά τη διάρκεια των τεσσάρων ετών, από το 1958 έως τον Ιούλιο του 1962, τότε που η Αλγερία απέκτησε την αυτονομία της, «η ομάδα των 11» (μαζί και με άλλους που προστέθηκαν στην πορεία) με το επίσημο όνομα «Algérie FLN», κάτι σαν «ομάδα του Εθνικού Απελευθερωτικού Μετώπου της Αλγερίας», ξεκίνησε μια παγκόσμια περιοδεία, αγωνιζόμενη εναντίον πολυάριθμων συλλόγων. Και στην πραγματικότητα το γήπεδο η έγινε προέκταση του πεδίου της μάχης για την ανεξαρτησία. Κάτι που το καλοκαίρι του 1962, ο Φερχάτ Αμπάς, πρόεδρος της πρώτης προσωρινής κυβέρνησης της νεοσύστατης δημοκρατίας της Αλγερίας, παραδέχθηκε πως όντως συνέβη, λέγοντας πως «εκείνη η ομάδα είχε προωθήσει τον σκοπό μας».
Δεν ήταν η πρώτη φορά που το ποδόσφαιρο έχει βρεθεί να διαδραματίζει τον ρόλο του στην ύπαρξη (ή την ανυπαρξία) μιας χώρας. Έχει συμβεί στην Ευρώπη, μα πιο πολύ στη Λατινική Αμερική. Στη Βραζιλία, στην Αργεντινή, στην Ουρουγουάη, έχουν καταγραφεί ποδοσφαιρικές στιγμές που καθόρισαν ο αίσθημα ενός λαού με μία τεράστια γκάμα: από την απόλυτη εθνική υπερηφάνεια μέχρι ομαδικές αυτοκτονίες στα ποτάμια λόγω μιας ήττας στον τελικό. Η Ονδούρα και το Σαλβαδόρ έχουν κάνει πόλεμο που ξεκίνησε από αγώνα και περιγράφεται εντυπωσιακά από τον θρυλικό ρεπόρτερ Ρίσαρντ Καπισίνσκι, στο βιβλίου του «Ο πόλεμος του ποδοσφαίρου» (εκδ. Μεταίχμιο).
Η Αλγερία όμως, έχει μία περίοπτη θέση στην ποδοσφαιρική ιστορία. Υπήρξε και γι’ αυτήν η στιγμή που το ποδόσφαιρο ξεπερνούσε τα όρια του αθλητισμού και καθόρισε την ταυτότητας της χώρας. Απαλλαγμένη από την οπτική γωνία του αποικιοκράτη, έγινε μέσο απελευθέρωσης.
Το ποδόσφαιρο «ήταν ο καλύτερος τρόπος για να τραβήξει την προσοχή της διεθνούς κοινότητας», γράφει ο Σαίντ Ελ Αμπάντι για την περίοδο 1958-1962 στο δικό του βιβλίο με τον ξεκάθαρο τίτλο «Η ιστορία του αφρικανικού ποδοσφαίρου».
Ένα κόμμα λοιπόν, το FLN (Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο), ξεκίνησε τη δική του ομάδα το 1958. Στόχος του ήταν να αποκεντρώσει την πάλη για την ανεξαρτησία σε άλλους τομείς της κοινωνικής ζωής, ώστε να μην περιοριστούν απλώς σε μια φυσική μάχη. Το έπραξε και μέσω της μουσικής. Η μπάντα «FLN troupe des musiciens» έκανε όσο περισσότερες συναυλίες μπορούσε. Όχι μόνο εντός των συνόρων, αλλά κυρίως εκτός. Ήταν ένα από τα οχήματα να τραβήξουν την προσοχή. Το ποδόσφαιρο όμως, σε αυτές τις περιπτώσεις δεν είναι απλώς ένα όχημα, αλλά περισσότερο μοιάζει με μία γρήγορη κούρσα. Η σκέψη και η δημιουργία της «Algérie FLN», ήταν ουσιαστικά μία δήλωση κατά της αποικιοκρατίας που ακούστηκε στα πέρατα.
Ο Σαΐντ Ελ Αμπντί περιγράφει την εποχή που «η Γαλλία κατάλαβε καλά τον αντίκτυπο στη διεθνή κοινότητα. Το να παίζεις υπό τη σημαία μιας ελεύθερης Αλγερίας και να τραγουδάς έναν αντιαποικιακό ύμνο αμφισβητεί ολόκληρο τον λόγο του γαλλικού κράτους που νομιμοποιεί τον αποικισμό. Δεκαετίες αργότερα, οι χώρες της Αφρικής (όχι όλες) μπορεί να είναι πλέον ανεξάρτητες (πόσο ανεξάρτητη άραγε είναι η Λιβύη), αλλά η αντιαποικιακή και αντιστασιακή κληρονομιά της Αλγερίας παραμένει στην καρδιά της χώρας.
Τα στάδια της Αφρικής πλέον είναι χώροι όπου μπορούν να αντιμετωπιστούν σύγχρονα κοινωνικά ζητήματα. Στην Καζαμπλάνκα, οι φαν της ντόπιας ποδοσφαιρικής ομάδας, για να διαμαρτυρηθούν φωνάζουν κατά τη διάρκεια του Κυπέλλου Εθνών της Αφρικής «Qalb Hazin» (που σημαίνει «Λυπημένη Καρδιά») και θυμίζουν τις κοινωνικές ανισότητες. Στο Αλγέρι, οι οργανωμένοι οπαδοί της USM Alger, που ονομάζονται «Ouled el Bahdja» διαμαρτυρήθηκαν κατά της πέμπτης θητείας του πρώην προέδρου Μπουτεφλίκα με το διάσημο στα μέρη τους σύνθημα «La Casa del Mouradia». Δεν υπάρχει άθλημα χωρίς πολιτική δράση ή έστω έκφραση. Κι αυτό δεν θα αλλάξει ποτέ…
