Το «μικρό Μάντισον» και οι λόγοι που η Μπολόνια ονομάζεται Basket City

Είναι δύσκολο να βρει κανείς μία εικόνα ή δυο τρεις προτάσεις για να εξηγήσει τον λόγο που η Μπολόνια έχει τόσο ισχυρή σύνδεση με το άθλημα και έφθασε σε σημείο να ονομάζεται Basket City. Αναφέρεται συχνά ως τέτοια και η αλήθεια είναι πως αν θα έπρεπε να αποφασίσουμε (δημοκρατικά) ποια είναι η πιο μπασκετική πόλη στην Ευρώπη, σίγουρα θα ήταν μία από τις top υποψήφιες. Για τους Ιταλούς δεν γεννάται ερώτημα. Αυτή είναι, και κανείς δεν μπορεί να το αμφισβητήσει.

Ο Ολυμπιακός βρίσκεται ήδη στα μέρη, το βράδυ της Πέμπτης (1η Οκτώβρη) θα αντιμετωπίσει την Βίρτους στο πλαίσιο της δεύτερης αγωνιστικής της Euroleague και έχει… άλλα στο μυαλό του. Τον σχεδιασμό, τον τρόπο παιχνιδιού και πως θα παρθεί η νίκη. Εμείς θα εξηγήσουμε που ακριβώς βρίσκονται ο Γιώργος Μπαρτζώκας και οι παίκτες του. Αλλά για να καταλάβει κανείς πώς προέκυψε η μπασκετική φήμη της Μπολόνια σε τέτοια επίπεδα, οφείλουμε να ξεκινήσουμε τη χρονική διαδρομή πριν τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Και συγκεκριμένα επτά χρόνια πριν ξεκινήσουν οι μάχες στα χαρακώματα…

Στη Μπολόνια του 1932, το μπάσκετ είχε ακόμη την αθωότητα -και τις προδιαγραφές- ενός καινούργιου παιχνιδιού. Το έλεγαν «palla al cesto», δηλαδή «μπάλα στο καλάθι» και παιζόταν ακόμη και μέσα στην εκκλησία της Santa Lucia.

Λίγα χρόνια αργότερα όμως, κανείς δεν μπορούσε να φανταστεί πού θα έφτανε αυτή η ιστορία. Γιατί η πόλη που σήμερα αποκαλείται Basket City δεν απέκτησε απλώς δύο μεγάλες ομάδες, απέκτησε μια ολόκληρη κουλτούρα γύρω από το άθλημα που κάποια στιγμή, αφού το παιχνίδι ξεκίνησε να παίζεται ακόμα και μέσα στο Ναό του Θεού, έφτασε στο σημείο παίζεται και μέσα στο Ναό του Χρήματος. Ακόμη και το χρηματιστήριο μετατράπηκε σε γήπεδο μπάσκετ.

Η Sala Borsa, στην καρδιά της πόλης, ήταν ένας χώρος οικονομικών συναλλαγών. Το πρωί κινούνταν εκεί οι χρηματιστές, όμως στη μεταπολεμική Μπολόνια, όταν έφευγε η μέρα και πλησίαζε η νύχτα, άλλαζε χρήση. Τοποθετούνταν το παρκέ, στήνονταν οι εξέδρες και οι εξώστες γέμιζαν με κόσμο. Εκεί έπαιζαν η Τζίρα και η OARE και η Βίρτους, που κατέκτησε σε εκείνον τον ασυνήθιστο χώρο τους πρώτους τίτλους της.

Το μεγάλο ντέρμπι και η κοινωνική ταυτότητα

Μόνο που η πόλη σιγά σιγά (ή πιο γρήγορα κατά διαστήματα) μεγάλωνε και μαζί της μεγάλωνε και το μπάσκετ. Η Sala Borsa δεν μπορούσε πλέον να χωρέσει το κοινό κι έτσι, το 1956, άνοιξε στην Piazza Azzarita, το νέο Palazzo dello Sport -που σήμερα ονομάζεται PalaDozza. Χωρούσε περισσότερους από 9.000 θεατές και απέκτησε το προσωνύμιο που ταίριαζε στην εποχή και στη φιλοδοξία του. Ήταν το «μικρό Μάντισον». Πήρε το προσωνύμιό του από τη «Μέκκα του αμερικάνικου μπάσκετ», το Madison Square Garden της Νέας Υόρκης.

Από την εκκλησία και το χρηματιστήριο, μεταφέρθηκε εκεί η μεγάλη ιστορία του μπολονέζικου μπάσκετ. Εκεί συναντήθηκαν οι δύο ομάδες που έμελλε να χωρίσουν την πόλη στα δύο. Από τη μία πλευρά η Βίρτους και από την άλλη η Φορτιτούντο.

Το πρώτο επίσημο ντέρμπι τους στο PalaDozza έγινε στις 15 Δεκεμβρίου 1966. Έπειτα, η Piazza Azzarita έγινε το σκηνικό μιας αντιπαλότητας που ξεπέρασε κατά πολύ τα όρια του αθλητισμού. Η Βίρτους, η παλιά και ιστορική «V nera» («η μαύρη V»), και η Φορτιτούντο, η περίφημη «la Effe maiuscola» («το μεγάλο Εφ»), δημιούργησαν δύο διαφορετικές ταυτότητες που συνυπήρχαν μέσα σε λίγα τετραγωνικά χιλιόμετρα.

Για δεκαετίες το ντέρμπι είχε και κοινωνικές αναγνώσεις. Η Βίρτους συνδέθηκε περισσότερο με την αστική και οικονομικά ισχυρότερη πλευρά της Μπολόνιας, ενώ η Φορτιτούντο απέκτησε περισσότερο λαϊκό και εργατικό χαρακτήρα. Οι διαχωρισμοί αυτοί δεν ήταν ποτέ τόσο απόλυτοι όσο θα ήθελε η μυθολογία ενός ντέρμπι, όμως αρκούσαν για να δώσουν στην αντιπαλότητα κάτι περισσότερο από δύο διαφορετικές φανέλες.

Οι αγώνες τους έγιναν κομμάτι της κοινωνικής ζωής της πόλης και το PalaDozza το δεύτερο σπίτι όλων των φανατικών του μπάσκετ. Κι αν αυτό το γήπεδο υπήρξε ο ναός, η πόλη γύρω του ήταν πάντοτε μέρος της ευρύτερης ιστορίας.

«Η Μορφωμένη, η Παχιά, η Κόκκινη» 

Η Μπολόνια είναι η «La Dotta, La Grassa, La Rossa». Η «μορφωμένη», χάρη στο πανεπιστήμιό της (ιδρύθηκε το 1088 και θεωρείται το αρχαιότερο πανεπιστήμιο του δυτικού κόσμου), της έδωσε έναν ιδιαίτερο ρόλο στην ευρωπαϊκή ιστορία των γραμμάτων και των ιδεών. Η «παχιά», χάρη στην κουζίνα και τη γαστρονομική παράδοση της και η «κόκκινη» από τα χρώματα της πόλης που κουβαλάει πολλούς αιώνες ιστορίας, αλλά δεν μοιάζει μουσειακή.

Έχει ισχυρή εργατική και πολιτική της παράδοση. Μια πόλη που βρίσκεται στο σημείο όπου η κοιλάδα του Πάδου συναντά τους πρώτους λόφους των Απεννίνων και που ιστορικά υπήρξε σημαντικός κόμβος ανθρώπων, αρχικά μέσω εμπορίου, αλλά δεν περιορίστηκε. Κι αυτό ίσως είναι ένας λόγος που το μπάσκετ μπόρεσε να γίνει ένα βαθιά αστικό φαινόμενο της πόλης.

Στη Μπολόνια άλλωστε, το παιχνίδι δεν έμεινε ποτέ κλεισμένο στις τέσσερις γραμμές ενός γηπέδου. Βγήκε στις γειτονιές, στους δρόμους, ακόμα και στα πάρκα. Όπως στο «Giardini Margherita», εκεί όπου το τουρνουά μπάσκετ ξεκίνησαν το 1982 και έφεραν στο ίδιο γήπεδο παιδιά από τα playgrounds, επαγγελματίες παίκτες και μεγάλες μορφές του αθλήματος.

Είναι ένας από τους χώρους όπου ο όρος Basket City παύει να είναι απλώς ένας δημοσιογραφικός χαρακτηρισμός ή κάτι που λέμε μεταξύ μας, αλλά αφορά μια κατάσταση που οπτικοποιεί το μέγεθος της αγάπης για το άθλημα των ψηλών.

Η αρχιτεκτονική των στοών μέχρι το γήπεδο 

Επίσης, υπάρχει κάτι ακόμη που κάνει τη σχέση της Μπολόνια με το μπάσκετ ξεχωριστή. Πρόκειται για την ίδια την αρχιτεκτονική της.

Οι στοές της πόλης, τα περίφημα portici, είναι ίσως το πιο χαρακτηριστικό γνώρισμα. Δεν πρόκειται απλώς για διακοσμητικές καμάρες, αλλά για έναν ολόκληρο τρόπο με τον οποίο οι κάτοικοι έχουν οργανώσει εδώ και αιώνες την καθημερινή τους ζωή.

Η παράδοση των στοών ξεκινά από τον Μεσαίωνα και σταδιακά εξαπλώθηκε. Το 1288 οι δημοτικοί κανονισμοί έκαναν ουσιαστικά υποχρεωτική την κατασκευή τους σε κάθε νέο κτίριο κι έτσι, δημιουργήθηκε ένα τεράστιο δίκτυο 62 χιλιομέτρων στεγασμένων περασμάτων κάτω από ιδιωτικά κτίρια, αλλά ταυτόχρονα ανοιχτό και διαθέσιμο για όλους.

Κάτω από τις στοές θα περάσει και ο Ολυμπιακός την πρώτη μέρα του Οκτώβρη για να φθάσει στο PalaDozza. Η Βίρτους Μπολόνια έχει επιστρέψει εκεί προσωρινά, στο ιστορικό της σπίτι. Τα επτά πρώτα ματς της τρέχουσας σεζόν θα γίνουν εκεί, πριν μετακομίσει από τον Δεκέμβριο στη νέα Unipol Hall της BolognaFiere. Το πρώτο από αυτά τα επτά είναι κόντρα στην ομάδα του Πειραιά.