Μέσα στη βίλα του ΛεΜπρόν Τζέιμς, όπως αποκαλύφθηκε, υπάρχει το «Minor Success» του Ζαν-Μισέλ Μπασκιά και τα νοήματα είναι πολλά…
Μην χάνεις είδηση. Βάλε το στην Google
Αν είσαι σούπερ σταρ, δισεκατομμυριούχος και δεν μου δείξεις τους φίλου σου, για να σου πω ποιος είσαι, άσε με να μπω στο σπίτι σου. Όλο και κάτι θα καταλάβω.
Ένα σπίτι αποκαλύπτει πολλά για τους ανθρώπους που το κατοικούν. Δείχνει κάποιες από τις συνήθειες τους, ίσως τις μνήμες τους και σίγουρα τις προτιμήσεις τους. Μερικές φορές όμως, ένα έργο τέχνης κρεμασμένο κάπου στο σαλόνι αρκεί για να ανοίξει μια διαφορετική συζήτηση από τα απλοϊκά ζητήματα της καθημερινότητας.
Αυτό συνέβη στο σπίτι του ΛεΜπρόν Τζέιμς στο Λος Άντζελες, όταν η κάμερα της Vogue στάθηκε μπροστά σε έναν πίνακα του Ζαν-Μισέλ Μπασκιά.
Ο ΛεΜπρόν έχοντας στο πλευρό του τη σύζυγό του, Σαβάνα, μιλά για το «Minor Success» του Ζαν-Μισέλ Μπασκιά, ένα έργο που ανήκει στην προσωπική τους συλλογή. Προσπαθεί να φανταστεί τι περνούσε από το μυαλό του καλλιτέχνη όταν το δημιούργησε. «Νομίζω ότι είναι μόνο η αρχή», λέει, αναφερόμενος στα πρώτα βήματα μιας πορείας που θα άλλαζε τη σύγχρονη τέχνη.
Στη συνέχεια, θυμίζει ότι ο Μπασκιά, στα πρώτα χρόνια της δημιουργικής του διαδρομής, δεν είχε πάντοτε τα χρήματα ή τα μέσα για να μεταφέρει τα έργα του σε καμβά. Στο συγκεκριμένο έργο βλέπει επίσης ένα από τα πρώτα στάδια της χρήσης της κορώνας, του συμβόλου που θα γινόταν αργότερα ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα στοιχεία της ζωγραφικής του καλλιτέχνη και της εμπορικής δραστηριότητας του ΛεΜπρόν.
Για τον 42χρονο σούπερ σταρ του NBA, πρώτο σκόρερ όλων των εποχών, που αποκαλείται και ως «Βασιλιάς», η κορώνα έχει ιδιαίτερη σημασία. Μιλά με ευγνωμοσύνη για τη δυνατότητα να ζει καθημερινά με ένα έργο ενός τόσο σπουδαίου καλλιτέχνη. Η στιγμή είναι σύντομη, αλλά μας δίνει μια αφορμή να κοιτάξουμε πέρα από την αξία ενός πίνακα και να αναρωτηθούμε τι είναι αυτό που κάνει ένα έργο να αποκτά προσωπικό νόημα.
Παρόλα αυτά, για να καταλάβουμε τη σημασία του «Minor Success», δεν αρκεί μια βόλτα στη βίλα του ΛεΜπρόν. Χρειάζεται να επιστρέψουμε στη Νέα Υόρκη της δεκαετίας του 1970 και στη σύντομη, αλλά καθοριστική διαδρομή του Μπασκιά.
Ο Ζαν-Μισέλ Μπασκιά γεννήθηκε στο Μπρούκλιν στις 22 Δεκεμβρίου 1960. Ο πατέρας του ήταν αϊτινής καταγωγής και η μητέρα του από το Πουέρτο Ρίκο. Μεγάλωσε σε ένα πολυγλωσσικό περιβάλλον, με διαφορετικές πολιτισμικές επιρροές, ενώ από μικρός έδειξε ενδιαφέρον για το σχέδιο και τις εικόνες.
Όταν ήταν επτά ετών, ένα τροχαίο ατύχημα τον οδήγησε στο νοσοκομείο. Εκεί, η μητέρα του τού έδωσε ένα αντίτυπο του «Gray’s Anatomy», του γνωστού εγχειριδίου ανατομίας. Οι εικόνες του ανθρώπινου σώματος θα τον επηρέαζαν βαθιά. Χρόνια αργότερα, κρανία, οστά, δόντια και ανατομικά διαγράμματα θα εμφανίζονταν επανειλημμένα στους πίνακές του.
Στα τέλη της δεκαετίας του 1970, μαζί με τον φίλο του Αλ Ντίαζ, άρχισε να γράφει σύντομα, αινιγματικά μηνύματα στους δρόμους του Μανχάταν, υπογράφοντας ως SAMO©. Η ονομασία προερχόταν από τη φράση «Same Old Shit». Τα μηνύματα σχολίαζαν την κοινωνία, τη θρησκεία, την πολιτική και την καθημερινότητα, μετατρέποντας τον δημόσιο χώρο στο πρώτο πεδίο της καλλιτεχνικής του παρέμβασης.
Στις αρχές της δεκαετίας του 1980, ο Μπασκιά πέρασε από την τέχνη του δρόμου στις γκαλερί και αναδείχθηκε σε μία από τις πιο χαρακτηριστικές μορφές της νεοεξπρεσιονιστικής ζωγραφικής. Η Νέα Υόρκη εκείνης της περιόδου ήταν μια πόλη όπου η πανκ, το χιπ-χοπ, το γκράφιτι, η μουσική, οι εικαστικές τέχνες συναντιούνταν.
Ο Μπασκιά αξιοποίησε αυτή τη δημιουργική ενέργεια για να αναπτύξει μια προσωπική γλώσσα. Χρησιμοποίησε έντονα χρώματα, λέξεις, διαγραμμένες φράσεις, επαναλαμβανόμενα σύμβολα, ανθρώπινες μορφές και εικόνες από την ιστορία, την επιστήμη και τη λαϊκή κουλτούρα. Οι πίνακές του συχνά μοιάζουν αυθόρμητοι, σχεδόν ακατέργαστοι, αλλά κάτω από αυτή την επιφάνεια βρίσκονται αναφορές που αφορούν τη φυλή, την εξουσία, την κοινωνική ανισότητα και την ιστορική μνήμη.
Το Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης της Νέας Υόρκης (MoMA), συνοψίζει τη δική του καλλιτεχνική αντίληψη με τρεις λέξεις που είχε χρησιμοποιήσει ο ίδιος ο Μπασκιά για να περιγράψει την τέχνη του: «Royalty, heroism and streets». Δηλαδή, βασιλεία, ηρωισμός και δρόμοι.
O Μπασκιά το 1982 συμμετείχε στην Documenta στο Κάσελ της Γερμανίας, ενώ το 1983 έγινε ο νεότερος καλλιτέχνης που είχε συμμετάσχει έως τότε στη Whitney Biennial της Νέας Υόρκης. Συνεργάστηκε επίσης με τον Άντι Γουόρχολ, σε μια συνάντηση δύο διαφορετικών γενεών και αντιλήψεων για την τέχνη.
Η επιτυχία ήρθε γρήγορα. Μαζί της ήρθαν η εμπορική αναγνώριση, η έντονη δημοσιότητα και οι πιέσεις ενός καλλιτεχνικού κόσμου που συχνά αντιμετώπιζε τον Μπασκιά μέσα από στερεότυπα για τη φυλή και την κοινωνική του προέλευση.
Στις 12 Αυγούστου 1988, πέθανε στη Νέα Υόρκη από υπερβολική δόση ηρωίνης, σε ηλικία μόλις 27 ετών.
Ο τίτλος του πίνακα που κοσμεί το σπίτι του ΛεΜπρόν σημαίνει «Μικρή επιτυχία». Δεν γνωρίζουμε με βεβαιότητα τι ακριβώς ήθελε να εκφράσει ο Μπασκιά με αυτή τη φράση. Η ανάγνωση του ΛεΜπρόν όμως, μας δίνει ένα ενδιαφέρον σημείο εκκίνησης και μας οδηγεί στο να κοιτάξουμε το έργο ως μέρος μιας διαδρομής που βρισκόταν σε εξέλιξη.
Ο Μπασκιά αντιμετώπιζε συχνά τον καμβά σαν έναν χώρο όπου συναντιούνται διαφορετικά θραύσματα της πραγματικότητας. Λέξεις, ονόματα, εικόνες και σύμβολα συνυπάρχουν χωρίς να υπακούουν πάντοτε σε μια γραμμική αφήγηση. Ο θεατής καλείται να παρατηρήσει τις σχέσεις ανάμεσά τους και να αναζητήσει τα νοήματα που δημιουργούνται.
Στο «Minor Success», ο ΛεΜπρόν ξεχωρίζει δύο στοιχεία. Πρώτον, τα γράμματα Α, τα οποία συνδέει με τον θρύλο του μπέιζμπολ, Χανκ Ααρον. Δεύτερον, τις μορφές που του θυμίζουν την κίνηση των αυτοκινήτων στους δρόμους της Νέας Υόρκης.
Η αναφορά στον Χανκ Άαρον εντάσσεται σε ένα ευρύτερο ενδιαφέρον του Μπασκιά για τους μαύρους αθλητές και μουσικούς. Στα έργα του εμφανίζονται ονόματα και αναφορές σε προσωπικότητες όπως ο Τσάρλι Πάρκερ, ο Θελόνιους Μονκ και ο Μοχάμεντ Αλί. Δεν πρόκειται απλώς για πρόσωπα που θαύμαζε, αλλά για μορφές που συνδέονται με την ιστορία της μαύρης δημιουργικότητας και με την κατάκτηση της αναγνώρισης σε κοινωνίες όπου η φυλετική διάκριση παρέμενε ισχυρή.
Η κορώνα είναι ίσως το πιο αναγνωρίσιμο σύμβολο στα έργα του Μπασκιά. Εμφανίζεται σε πίνακες και σχέδιά του με διαφορετικές μορφές, συχνά ως ένα απλό σχήμα με τρεις αιχμές.
Σύμφωνα με την επιμελητική παρουσίαση του Guggenheim Bilbao, η κορώνα λειτουργεί συχνά ως τρόπος να αναδείξει ο Μπασκιά μαύρους αθλητές, μουσικούς και συγγραφείς ως βασιλιάδες και αγίους. Με αυτό το σύμβολο, τιμά ανθρώπους των οποίων το έργο και η επιρροή άξιζαν μεγαλύτερη αναγνώριση.
Ο καλλιτέχνης Φρανσέσκο Κλεμέντε, έχει δώσει μια χαρακτηριστική ερμηνεία για τις τρεις αιχμές της κορώνας, συνδέοντάς τες με τρεις βασιλικές γενεαλογίες: τον ποιητή, τον μουσικό και τον μεγάλο πυγμάχο. Η ερμηνεία αυτή αναδεικνύει τη σημασία που είχαν για τον Μπασκιά οι μορφές της τέχνης, της μουσικής και του αθλητισμού.
Υπάρχει όμως, και μια πιο σκοτεινή πλευρά του συμβόλου. Στο έργο «Charles the First» του 1982, που συνδέεται με τον μουσικό της τζαζ Τσάρλι Πάρκερ, ο Μπασκιά γράφει: «Most Young Kings Get Their Heads Cut Off». Δηλαδή «στους περισσότερους νέους βασιλιάδες κόβουν το κεφάλι».
Η φράση ανατρέπει την εικόνα του θριάμβου. Η επιτυχία και η αναγνώριση δεν προστατεύουν απαραίτητα τον άνθρωπο από την εκμετάλλευση, την πίεση ή την απώλεια. Η κορώνα μπορεί να λειτουργήσει ως σύμβολο δύναμης, αλλά και ως υπενθύμιση της ευαλωτότητας όσων βρίσκονται στην κορυφή.
Η κορώνα πάντως, έχει ιδιαίτερη θέση και στη δημόσια εικόνα του ΛεΜπρόν Τζέιμς, ο οποίος είναι γνωστός ως «King James» και έχει επιλέξει να αποτυπώσει το σύμβολο και ως τατουάζ.
Ωστόσο, δεν υπάρχει τεκμηριωμένη δήλωση ότι το τατουάζ του έγινε ειδικά ως φόρος τιμής στον Μπασκιά. Αν και απ’ ότι φαίνεται του έχει μεγάλη λατρεία.
Στο σαλόνι των ΛεΜπρόν Τζέιμς, το «Minor Success» μάλλον είναι κάτι περισσότερο από ένα πολύτιμο έργο τέχνης. Γι’ αυτό αυτός ήταν που τον αγόρασε (απ’ ότι αποδείχθηκε) τον Οκτώβριο του 2020, έναντι τριών εκατομμυρίων δολαρίων. Και για την ακρίβεια έναντι $3.013.943,58.
Μην χάνεις είδηση. Βάλε το στην Google
