Ο Γουεμπανιαμά και η σχετικότητα του χώρου
Οι διαστάσεις του γηπέδου παραμένουν ίδιες, αλλά οι δυνατότητες όσων βρίσκονται απέναντί του αλλάζουν δραματικά...
Όταν ο Άλμπερτ Αϊνστάιν στις αρχές του 20ού αιώνα θεμελίωσε την ειδική και τη γενική θεωρία της σχετικότητας δεν αφέθηκε ολοκληρωτικά στον χρόνο. Μπορεί αυτός ο αναθεματισμένος να μας απασχολεί περισσότερο ως όντα που έχουμε τη θεώρηση (και κυρίως τον φόβο) του θανάτου, αλλά οι προσεγγίσεις του αφορούν σε μεγάλο βαθμό τον χώρο.
Τη σχετικότητα αυτή (του χώρου) ο Βικτόρ Γουεμπανιαμά την επιβεβαιώνει πάνω στα παρκέ του NBA. Ο Γάλλος σούπερ σταρ των Σαν Αντόνιο Σπερς δεν καμπυλώνει τον χωροχρόνο, ούτε μεταβάλλει τις αποστάσεις με τον τρόπο που περιγράφει ο Αϊνστάιν. Η δική του αναλογία είναι διαφορετική και έχει να κάνει με τη φυσική παρουσία του που αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο οι αντίπαλοί του αντιλαμβάνονται και χρησιμοποιούν τον διαθέσιμο αγωνιστικό χώρο.
Το γήπεδο παραμένει στις ίδιες γεωμετρικές διαστάσεις, οι επιλογές όμως όσων επιτίθενται εναντίον του μοιάζουν να περιορίζονται. Και μάλιστα αισθητά.
Πριν από τον Αϊνστάιν, ήταν ο Πλάτωνας
Η γεωμετρία δεν είναι μόνο μια επιστήμη των σχημάτων και των μετρήσεων. Στο Ζ΄ βιβλίο της Πολιτείας, ο Πλάτωνας αναφέρεται στον συγκεκριμένο κλάδο των μαθηματικών ως γνώση που στρέφει τη σκέψη από τον κόσμο των αισθήσεων προς τη νοητή πραγματικότητα. Η περίφημη φράση «μηδείς αγεωμέτρητος εἰσίτω» βρισκόταν σε περίοπτη θέση στην είσοδο της Ακαδημίας του.
Στην περίπτωση του Γουεμπανιαμά πάντως, η γεωμετρία αποκτά μια πολύ χειροπιαστή διάσταση: μετριέται σε μέτρα, έχει γωνίες που διχοτομούνται και εμβαδά που… ξεγελούν. Στην πραγματικότητα έχει ένα σώμα που αλλάζει τις αποστάσεις.
Το ύψος του είναι 2,24 μέτρα και το άνοιγμα χεριών του περίπου 2,44 μέτρα. Αν τεντώσει προς τα πάνω το ένα του χέρι χωρίς να πηδήξει προσεγγίζει τα 3,05 μέτρα -όση δηλαδή και η απόσταση της στεφάνης από το επίπεδο του παρκέ.
Αυτά τα μεγέθη έχουν σημασία, όχι μόνο επειδή είναι εντυπωσιακά, αλλά επειδή συνυπάρχουν σε έναν παίκτη με την κινητικότητα και την ταχύτητα ενός γκαρντ, την άμεση αντίδραση ενός σύγχρονου αμυντικού και την αγωνιστική οξυδέρκεια ενός πανέξυπνου αθλητή.
Το άνοιγμα των χεριών του ξεπερνά το ύψος του κατά περίπου 20 εκατοστά. Δηλαδή, όταν ανοίγει τα χέρια του, καλύπτει οριζόντια μια απόσταση μεγαλύτερη από το ίδιο του το ύψος. Κι όταν σηκώνεται για να μπλοκάρει ένα σουτ, η… αφετηρία του βρίσκεται ήδη πολύ ψηλά.
Επομένως, η επίδρασή του δεν περιορίζεται στο αν θα καταφέρει να κόψει την μπάλα. Ο επιθετικός πρέπει να υπολογίσει πού βρίσκεται ο Γουεμπανιαμά, πόσο γρήγορα μπορεί να φτάσει πάνω του και από ποια γωνία μπορεί να εμφανιστεί το τεράστιο χέρι του.
Η απόσταση που θα ήταν αρκετή απέναντι σε έναν συνηθισμένο αμυντικό, στην περίπτωση του Γάλλου δεν είναι ασφαλής.
Η γεωμετρία ενός σουτ: Τα 122 εκατοστά γίνονται ξαφνικά 152
Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα που αποτυπώνει την επιρροή στον χώρο που ασκεί ο Γουεμπανιαμά, έρχεται από το Project Punt και την ανάλυσή του για τον τρόπο με τον οποίο ο 22χρονος Γάλλος επηρεάζει τον χώρο των σουτέρ.
Παίρνοντας ως σημείο αναφοράς τον σούπερ σταρ των Μπόστον Σέλτικς, Τζέισον Τέιτουμ και τα δεδομένα του παιχνιδιού του, το συμπέρασμα είναι το εξής: Ο Τέιτουμ χρειάζεται συνήθως περίπου 1,22 μέτρα ελεύθερου χώρου για να εκτελέσει ένα τρίποντο. Όταν έχει απέναντί του τον Γουεμπανιάμα, η απαιτούμενη απόσταση αυξάνεται στα 1,52 μέτρα.
Η διαφορά μοιάζει μικρή, αλλά σε καμία περίπτωση δεν είναι. Στο μπάσκετ, αυτά τα 30 εκατοστά μπορούν να αλλάξουν τη δυνατότητα ενός αμυντικού να φτάσει στο σημείο εκτέλεσης, να σηκώσει το χέρι του και να επηρεάσει την τροχιά της μπάλας. Μόνο που ταυτόχρονα ο περιορισμός του χώρου κάνει το σουτ του επιθετικού πιο μακρινό, άρα και πιο δύσκολο.
Ας μετατρέψουμε αυτή τη διαφορά σε γεωμετρία…
Αν, για να κατανοήσουμε το μέγεθος του φαινομένου, αναπαραστήσουμε σχηματικά τον διαθέσιμο χώρο γύρω από τον σουτέρ ως κύκλο, μπορούμε να υπολογίσουμε το εμβαδόν του με τον γνωστό μαθηματικό τύπο:
Ε = π × r²
όπου Ε είναι το εμβαδόν, π περίπου 3,14 και r η ακτίνα του κύκλου.
Για ακτίνα 1,22 μέτρων, το εμβαδόν είναι περίπου 4,67 τετραγωνικά μέτρα. Όταν η ακτίνα αυξάνεται στα 1,52 μέτρα, το εμβαδόν φτάνει τα 7,25 τετραγωνικά μέτρα.
Η διαφορά είναι περίπου 2,58 τετραγωνικά μέτρα. Ακόμη πιο εντυπωσιακή είναι η ποσοστιαία μεταβολή: η αύξηση της ακτίνας κατά περίπου 25% αντιστοιχεί σε αύξηση του εμβαδού κατά περίπου 55,5%.
Αυτό συμβαίνει επειδή το εμβαδόν ενός κύκλου εξαρτάται από το τετράγωνο της ακτίνας του. Μια σχετικά μικρή αύξηση της απόστασης μπορεί να οδηγήσει σε πολύ μεγαλύτερη αύξηση της επιφάνειας που περικλείεται.
Και εδώ βρίσκεται το παράδοξο του Γουεμπανιαμά: Δεν χρειάζεται να βρίσκεται δίπλα στον αντίπαλο για να του δημιουργήσει πρόβλημα. Η σωματοδομή του τού επιτρέπει να ελέγχει έναν πολύ μεγαλύτερο χώρο και να επηρεάζει το παιχνίδι ακόμη και χωρίς να αγγίζει την μπάλα.
Το σουτ, η γωνία και η τροχιά
Η επίδραση της σωματοδομής του γίνεται εντυπωσιακά ενδιαφέρουσα όταν περάσουμε από τη γεωμετρία του χώρου στη φυσική της τροχιάς. Ενα σουτ δεν είναι απλώς μια ευθεία γραμμή από τα χέρια του παίκτη προς το καλάθι. Είναι μια παραβολική τροχιά, η οποία εξαρτάται από την αρχική ταχύτητα, τη γωνία εκτόξευσης και τη βαρύτητα.
Όταν ένας σουτέρ έχει απέναντί του το τεράστιο άνοιγμα χεριών του Γουεμπανιαμά, ενδέχεται να χρειαστεί να αλλάξει τη γωνία απελευθέρωσης της μπάλας, ώστε να περάσει πάνω από το αμυντικό του χέρι. Η αλλαγή αυτή δεν επηρεάζει μόνο την τροχιά, αλλά και τις συνθήκες κάτω από τις οποίες εκτελείται το σουτ.
Το Project Punt, μεταφέροντας τα στοιχεία της ανάλυσής του, αναφέρει ότι απέναντι στον Γουεμπανιαμά η τροχιά του σουτ μπορεί να χρειαστεί να είναι περίπου 10 μοίρες υψηλότερη, ενώ η μπάλα ενδέχεται να διανύσει περίπου 1,07 μέτρα επιπλέον.
Η ίδια αναφορά σημειώνει ότι αυτή η μεταβολή μπορεί να κοστίσει έως και 40% στην ακρίβεια του σουτ. Κοινώς, ο Γουεμπανιαμά δεν δυσκολεύει απλώς τον αντίπαλο να βρει χώρο για να εκτελέσει. Τον αναγκάσει να αλλάξει ακόμη και τον τρόπο με τον οποίο εκτελεί!
Οταν τα στατιστικά μετρούν τον χώρο
Η επίδραση του Γουεμπανιαμά φαίνεται και σε αριθμούς που δεν καταγράφονται από τις παραπάνω εξισώσεις, ούτε από τα απλά στατιστικά των αγώνων μπάσκετ.
Οι αντίπαλοί του επιχειρούν 45,6 σουτ ανά 100 κατοχές μέσα στη ρακέτα όταν εκείνος βρίσκεται στο παρκέ, έναντι 52,1 όταν απουσιάζει. Η διαφορά είναι 6,5 προσπάθειες ανά 100 κατοχές. Σε ποσοστιαίους όρους, πρόκειται για μείωση περίπου 12,3% σε σχέση με τις προσπάθειες όταν δεν αγωνίζεται.
Η σημασία αυτού του στοιχείου είναι μεγάλη, διότι δεν μετρά πόσα σουτ έκοψε ο Γουεμπανιάμα, αλλά πόσα σουτ απέφυγαν να επιχειρήσουν οι αντίπαλοι λόγω της παρουσίας του.
Αντίστοιχη εικόνα δίνουν και τα δεδομένα της Stats Perform. Η ανάλυση καταγράφει ότι οι αντίπαλοι των Σαν Αντόνιο Σπερς εκτελούν από αισθητά μεγαλύτερη απόσταση από το καλάθι όταν ο Γουεμπανιάμα βρίσκεται στο παρκέ. Η μετατόπιση είναι της τάξης των 0,6 μέτρων (60 εκατοστών) σε σχέση με τη συνολική εικόνα των αντιπάλων της ομάδας.
Τα σουτ που δεν έγιναν ποτέ
Τελικά, το πιο εντυπωσιακό στοιχείο της αμυντικής παρουσίας του Γουεμπανιαμά δεν είναι εκείνο που αποτυπώνεται εύκολα στην προσωπική του στατιστική (28,6 πόντοι, 11,6 ριμπάουντ, 4,3 μπλοκ) και μέσω της αμυντικής του επίδοσης σε βάρος των παικτών που μαρκάρει.
Όλα τα σουτ που επιχειρούνται καταγράφονται και χαρτογραφούνται. Τι γίνεται όμως με το σουτ που δεν επιχειρήθηκε ποτέ;
Ο επιθετικός ξεκινά μια διείσδυση, βλέπει τον Γουεμπανιάμα να καλύπτει τον διάδρομο και αλλάζει κατεύθυνση. Επιλέγει να πασάρει ή να σταματήσει για ένα μακρινό σουτ. Πιο μακρινό και περιοριστικό απ’ ότι θα επέλεγε αν κάποιος άλλος ήταν απέναντί του.
Αυτή είναι η ουσία της χωρικής επίδρασης του νεαρού Γάλλου. Το ύψος, το άνοιγμα των χεριών και η ικανότητά του να καλύπτει γρήγορα αποστάσεις δεν λειτουργούν απλώς ως εργαλεία για να σταματήσει μια επίθεση. Μεταβάλλουν τον σχεδιασμό της πριν ακόμη ολοκληρωθεί. Μερικές φορές πριν ακόμα ξεκινήσει.
Ο χώρος στα γήπεδα του NBA δεν έχει αλλάξει πραγματικά. Οι γραμμές του παρκέ παραμένουν εκεί αμετακίνητες εδώ και δεκαετίες. Οι αποστάσεις μετρώνται όπως πάντα και η στεφάνη βρίσκεται σταθερά στα 3,05 μέτρα. Μόνο που απέναντι στον Βικτόρ Γουεμπανιαμά, τα ίδια μέτρα δεν σημαίνουν πια τις ίδιες δυνατότητες. Και ίσως αυτή να είναι η πιο ενδιαφέρουσα μορφή «σχετικότητας» που μπορεί να συναντήσει κανείς σε ένα γήπεδο μπάσκετ.